ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Naile Hacızade

DOÇ. DR.

RABGUZİ’NİN KISASܒL- ENBİYA ESERİ VE AZERBAYCAN TÜRKÇESİ İLE YAZILMIŞ OLAN KISASܒL- ENBİYA’LAR

Karahanlı Türkçesinin geleneklerini sürdüren, dil özellikleri ile Kutadgu Bilig’e doğrudan bağlı olan dil anıtlarından biri de Nasırü’d-din Rabguzi’nin yazmış olduğu Kısasü’l- Enbiya isimli eserdir. Kuran-ı Kerim’de adı geçen peygamberlerle ilgili kapsamlı bir edebi eser olan Kısasü’l- Enbiya, H. 710 (M. 1311) yılında yazılmıştır. Türkçenin şiirsel olanaklarını ustaca kullanan yazar, yüzyıllar boyunca sanatsal değerini kaybetmeyen ve Türk dünyasında sevilen bir eser ortaya koyabilmiştir. Kısasü’l- Enbiya eserinin daha sonraki dönemlerde Özbekçe, Tatarca olarak nüshalarının varlığı eserin Türk dünyasında etkinliğini koruduğunu göstermektedir.

Kısasü’l- Enbiya eseri geçen yüzyıllar içinde Azerbaycan Türkleri arasında da yaygın olmuştur. Her şeyden önce, eserin eski bir nüshasının Azerbaycan İlimler Akademisi Yazma Eserler Enstitüsü’nde muhafaza edildiğini belirtmemiz gerekir. Ama bunun yanı sıra Kısasü’l- Enbiya’nın Azerbaycan Türkçesine aktarılmış olan tahminen on kadar nüshası bulunmaktadır. Kısasü’l- Enbiya eserinin Azerbaycan Türkçesine aktarılmış olan nüshaları yazın tarihimiz için ilginç bir sayfa olmakla birlikte, ortak Türkçe eserlerin korunması ve yayılması açısından da ayrı bir önem arz etmektedir. Bu nüshalar, eserin Oğuz grubu lehçelerinden biri olarak görülen Azerbaycan Türkçesi ile ilgisinin araştırılmasına da katkıda bulunmaktadır.

Eserin Azerbaycan Türkçesine aktarılmış nüshaları 18.- 19.yy’a aittir. İlginçtir ki, nüshaların hiç birisinde eserin kim tarafından Azerbaycan Türkçesine aktarıldığı konusunda bilgiye yer verilmemiştir. Nüshalar Azerbaycan’ın farklı bölgelerinde yazılmıştır. Bu da eserin yaygınlığının belli bir bölgeyle sınırlı olmadığını göstermektedir. Kıssaların verilme sırası nüshaların büyük bir çoğunluğunda eserin orijinalinde olduğu gibidir. Fakat eserde geçen şiir parçaları Azerbaycan Türkçesi ile olan nüshalarda korunmamıştır. Nüshaların birbiriyle olan benzerliği de eşit düzeyde değildir; bazı nüshalar ya aynı kaynaktan yararlanmış, ya da biri ötekisinden aktarılmıştır. Farklılıkların çok olduğu nüshaların da varlığını belirtmek gerekir.

Bu bildiride Kısasü’l- Enbiya eserinin Azerbaycan Türkçesine aktarılmış nüshaları hakkında bilgi verilecek, söz konusu nüshalar eserin Azerbaycan İlimler Akademisi Yazma Eserler Enstitüsü’nde korunmakta olan nüshası ile karşılaştırılacaktır.

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 14.30-14.45