ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Mustafa Toker-Muhsin Uygun

1. Prof. Dr., Selçuk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi, mustafatoker@gmail.com
2. Öğr. Gör., Necmettin Erbakan Üniversitesi, Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi ABD, muygun@konya.edu.tr

Hüsam Kâtip'in Cümcümenâmesi

İlk örneğine Harezm sahasında rastladığımız Cümcümenâme, Feridüddin Attar tarafından Farsça kaleme alınmış, ilk defa Hüsam Kâtip tarafından 14. yüzyılda (1368-1369) Harezm Türkçesine tercüme edilmiştir. Edebî bir amaç güdülmeden, halkın okuyup ders çıkarması için tercüme edilen bu dinî içerikli eser manzumdur ve eserde aruzun fâilâtün fâilâtün fâilün vezni kullanılmıştır. Eserin konusunu, Cümcüme Sultan'ın Allahu tealaya iman etmemesi sonucu cehennemde çektiği azap ve şahit olduğu olaylar oluşturmaktadır. Eserin baş kahramanları Cümcüme Sultan ve Hazreti İsa'dır. Cümcüme Sultan, Hazreti İsa tarafından diriltilmekte ve cehennemde gördüklerini anlatmaktadır. Cehennemin yedi katını gezen Cümcüme, bu katlara hangi günahı işleyenlerin gittiğini, günah işleyenlerin hangi azapları çektiğini ibret verici biçimde ifade etmektedir. Eserin Harezm Türkçesine ait olan üç nüshasından ikisi St. Petersburg'da, birisi Kazan'da yer almaktadır. Ayrıca St. Petersburg'da Farsça kaleme alınmış bir nüshası daha bulunmaktadır. Kazan'da yer alan nüsha matbudur. Petersburg'da yer alan nüshalar el yazmasıdır ve biri baştan eksiktir. Nüshalarda yer alan beyit sayıları birbirinden farklıdır. Nüshalardaki beyitler bir araya getirildiğinde eserde birbirinden farklı 294 beyit bulunduğu görülmektedir. Anadolu sahasında da değişik isimlerle kaleme alınmış olan eserin mensur olarak Çağatay Türkçesine çevrildiği de bilinmektedir. Bu bildiride Hüsam Kâtip tarafından Harezm Türkçesiyle kaleme alınmış olan nüshalar etraflıca tanıtılacaktır.

Anahtar Kelimeler:

Dinî Hikâyeler, Harezm Türkçesi, Hüsam Kâtip, Cümcümenâme