ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Mustafa Levent Yener

Dr. Öğretim Üyesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, mlyener@comu.edu.tr

KUTADGU BİLİGDEKİ HAYVAN ADLARI VE TÜRKLERDE HAYVAN SEMBOLİZMİ

İslâmî Türk Edebiyatının en önemli yapıtlarından olan Kutadgu Bilig, eski Türk inançları ile İslâmiyet arasında bir köprü oluşturur. Kutadgu Bilig’de araştırmacılar tarafından belirlenen 93 hayvan adı bulunmaktadır. Türk kültüründe hayvan sembolizminin önemli bir yer tuttuğu düşünüldüğünde, alegorik bir yapıt olan Kutadgu Bilig’de geçen hayvan adlarının sembolize ettiği değerlerin art zamanlı ve eş zamanlı bir değerlendirmeye tabi tutulması, eski Türk inanışlarının yapıta ne kadar yansıdığı; bunların İslami düşünce etkisi altında kazandıkları yeni sembolik anlamların belirlenmesi, Türk düşünce ve inanış yaşamındaki değişiklikleri ortaya koyacaktır. Hayvan adları, sembolize ettikleri değerler bakımından sınıflandırılarak yapıt için yeni bir anlamlandırma zemini oluşturulabilir. Örneğin Türk mitolojisinde at insanın ayrılmaz dostu, savaştaki faydaları ile de kuvvet ve kudret; at sürüleri ise zenginliğin sembolü olmuştur. Kurt, türeyişin, kurtuluşun, hakimiyetin, devletin sembolü olarak karşımıza çıkar. Bu gibi hayvanların Kutadgu Bilig’de kullanıldıkları bağlam ve kısım içinde hangi değerleri kaybettiği ya da kazandığı belirlenmelidir. Bu şekilde hem Türk inanç ve mitoloji sisteminin İslamiyet’e kattıkları hem de İslamiyet’in Türk inanışlarını ne kadar etkilediği değerlendirilir. Türk yaşayışı ve düşüncesinde büyük yer tutan hayvanlar hakkında bakış açıları genişletilecektir. Bazı hayvan sembollerinin Türklerin daha sonradan girdiği kültür ve yaşadıkları coğrafyalarda karşımıza çıktığı da bilinmektedir. Bu anlamda, Kutadgu Bilig’deki hayvan adları ve sembolize ettikleri değerler, bir karşılaştırmaya tabi tutulmalıdır. Örneğin aslan figürünün Budizm’den sonra ortaya çıkmaya başlaması, kimi yerlerde hakimiyet sembolü olarak kurdun yerini alması kültürel bir değişmeye de işaret eder.

Anahtar Kelimeler:

Kutadgu Bilig, Eski Türk inanışları, hayvanlar, sembolizm

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 14.30-14.45