ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Mehmet Sait Çalka

Dr. Öğr. Üyesi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi, calkamehmetsait@hotmail.com

YAZICIOĞLU MEHMED’İN MUHAMMEDİYE’SİNDE İSLAMİ VE EDEBİ KAYNAKLAR

15. asırda Osmanlı’da dinî-tasavvufî kültürün olgunlaşmasında çok önemli bir yere sahip olan Yazıcıoğlu Mehmed (ö. 855/1451), Muhammediye adlı eserini 853/1449’da Gelibolu’da tamamlamıştır. Yazıldığı yıllarda Anadolu halkı arasında büyük bir bir heyecanla karşılanmış ve bu tesiri yüzyıllarca devam etmiştir. Nitekim Evliya Çelebi, Muhammediye’nin Gelibolu, Ankara ve Amasya halkı arasında ezbere bilindiğini kaydeder. Eser Anadolu ve Rumeli’nin yanı sıra Kırım’da, Kazan’da ve Başkurt Türkleri arasında da tanınmıştır. Muhammediye sade ve samimi ifadesi, akıcı üslûbu ve halk dilinden tabirleriyle asırlardan beri geniş halk kitleleri üzerinde etkili olmuştur. Medrese, tekke ve camiler yanında, köy odalarında da muhafaza edilmiş, okunup dinlenmiş, bu suretle yaygın din eğitiminin dayandığı en mühim eserlerden biri olarak kabul görmüştür. Hatta kaynakların verdiği bilgilere göre Muhammediye, mevlid gibi besteli bir şekilde de meclislerde okunmuştur. Yazıcıoğlu Mehmed bu eserinde Hz. Petgamber’in hayatı, mucizeleri, savaşları, ailesi ve yakın çevresi başta olmak üzere; kâinatın yaratılması, ruhun var olması, ilk insan Hz. Âdem’in yaratılması, kıyamet alametleri, kıyamet sahneleri, cennet ve cehennemin yaratılması haşir, hesap ve daha pek çok islami literatürde geçen mavzuları konu edinmiştir.

Söz konusu bu mevzular anlatılırken başvurulan kaynaklar arasında ilk akla gelen Kur’an ve hadislerdir. Eserin her bahsini âyet ve hadislerle destekleyen Yazıcıoğlu Mehmed, zikrettiği bazı mevzularda ise konuyla ilgili sarih âyet veya hadis yoksa bu konuda geçmişte fikir beyan etmiş Arap ve Fars kaynaklarından yararlandığı görülmektedir. Aslında bu kaynakların bir kısmı İsrailiyat diye tabir edilen bilgilerin toplandığı kaynaklardır. Bu kaynakların bir kısmının ise tasavvuf kültüründen beslenen kaynaklar olduğu da söylenebilir. İşte biz bu bildirimizde Yazıcıoğlu Mehmed’in Muhammediye’yi kaleme alırken faydalandığı kaynaklar üzerinde durmaya ve bu kaynakların İslam kültüründeki etkinliğine değinilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Yazıcıoğlu Mehmed, Muhammediye, Kaynaklar, Âyet, Hadis, İsrailiyat.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (YUNUS EMRE SALONU). 17.00-17.15