ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Lindita Xhanari

Prof. Dr., Tiran Universitesi Tarih-Filoloji Fakültesi, Arnavutluk

ARNAVUTÇA SÖZLÜKLERİNDEKİ İSLAM TERMİNOLOJİNİN ÖZELLİKLERİ (Sorunlar ve İhtiyaçlar)

Arnavutçadaki İslam terminolojinin ilk izleri yaklaşık 500 yıl önce görülmüştür. Bu dönem Balkanların İslam dinine geçme süreciyle tekabül ediyor. İslam dini, İslam kültürü ve Osmanlıların gelenekleri Arnavutluk’a yeni bir yaşam standardı getirmiş ve Arnavutların yaşadığı bütün bölgelerdeki (bugün: Arnavutluk, Kosova, Makedonya ve Karadağ) Arnavutların çoğundan kabullenmiştir. Bu süreçte Arnavutçaya islam dini terminolojine ait kelimeler de girmiştir. İslam dini terminolojisi 5 yüzyıl boyunca Arnavutçanın doğal bir bileşenine dönüştü. Arnavut dilinin içinde kendisini iyi hisseden bu terminolojinin Arnavutçanın gramer ve kelime özelliklerine uyması açısından ilginç özellikler yansıtılmaktadır.

Arnavutlar, başından beri kullanımına aşina oldular ama tarihi nedenlerden dolayı bu terminolojinin kendi inişleri-çıkışları da olmuştur. Bu çalışmada, islam dini terminolojinin doğru ve kötü kullanımının kronolojik tablosunu oluşturmaya çalışacağız. Bu tabloyu, anılan terminolojinin Arnavutçanın en önemli sözlüklerine nasıl yansıtıldığını inceleyerek yaptık. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır:

1.Yazılı Arnavutça belgelerindeki İslam terminolojisi (X-VI.yy)

2.İlk Arnavutça sözlüklerindeki İslam terminolojisi (XVII-XIX.yy)

3.Komunizm rejiminin dönemine ait sözlüklerdeki İslam terminolojisi (1944-1991)

4.Demokrasi döneminden sonra Arnavutça sözlüklerindeki İslam terminolojisi (1992-2013)

Sonuç olarak yapılacak çok işimiz var, çünkü artık başka sorunlarla karşı karşıya bulunuyoruz:

?İlk olarak, bu terminolojinin kullanımında özgürüz, ama açıklamalı sözlüklerde nasıl açıklayacağımız hususunda hala zorluk çekiyoruz.

?İkincisi, bilmekte olduğumuz tarihi nedenlerden dolayı Arnavutların birkaç Balkan ülkelerinde yaşıyor olduğuna göre İslam terminolojisinin Arnavutların yaşadığı her yerde konuşulan Arnavutçanın bütün variyasyonuyla birleşme ihtiyacı doğmaktadır. “İslam dini kaynaklarının özelliklerine saygı göstererek Arnavut literatüründe unik bir İslam terminolojisinin olması acil bir ihtiyaçtır.”

?Üçüncüsü; Arnavutluk’ta çeşitli inançların olması nedeniyle Arnavut Dili açıklamalı sözlüklerinde İslam terminolojisinin diğer inançların terminolojileriyle karıştırma riski mevcuttur. Böyle bir durumla karşılanmaması için Arnavutçada İslam terminolojisinin ayrıntılı bir sözlüğünün derhal hazırlanması ve sonrasında İslam teologları ve Arnavut dil bilimcileri ile işbirliğinde bu terminolojinin gerçek anlamlarıyla birlikte Arnavutça sözlüklerine yerleştirilmesi gerekmektedir.

Böyle bir kelime serveti Arnavutça sözlüklerinde de yer alması gerekmektedir. Çünkü Balkan ülkelerinde yaşayan Arnavutların büyük bir kısmında günlük konuşmalarında önemli bir kelime hazinesinin statüsünü kazanmıştır.

Anahtar Kelimeler:

Terminoloji, İslam, Arnavutça, sözlük, etki

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 16.00-16.15