ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Abdurrahman Güzel

Prof. Dr., Başkent Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Bağlıca Kampüsü, Ankara, e-Posta: guzel@baskent.edu.tr

ATABETܒL-HAKAYIK’TA DİNİ UNSURLARIN NAZMA ÇEKİLİŞİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Edib Ahmed, Karahanlılar bölgesinde yetişen Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı’nın ikinci büyük şahsiyetidir diyebiliriz. Kendileri, XI. asrın sonları ile XII. asrın ilk yarısında yaşamıştır.

Ahmed Edib’in eserinin adı: Atebetü’l-Hakâyık (Hakikatlerin Eşiği)’tır. Bu eser, Türk beğlerinden Dâd Sipehsalar Mehmed Beğ’e sunulmuştur. Bu sunuş ibaresi, kitabın başındaki üçüncü manzumede kayıtlıdır.

Eserin başında bir Tahmid, bir Na’t manzumesi, dört Halife’nin methi hakkında üçüncü bir manzume vardır.

Eser’de 102 dörtlük vardır. Bunlar da;

a. Bilginin faydası ve bilgisizliğin zararları,

b. Dil’in muhafazası,

c. Dünya’nın dönekliği,

ç. Cömertliğin methi ve hasisliğin zemmi,

d. Tevâzu ve kibir,

e. Haris’lik,

f. Kerem, hilm ve diğer iyilikler,

g. Zamânenin bozukluğu,

h. Kitap sahibinin özrü ..vb gibi bölümlerden oluşmaktadır.

Atabetü’l-Hakayık, muhteva itibarıyla dinî ve ahlâkî konuları ele alırken, tamamıyla Kur’an-ı Kerim ve Hadis’lerden bölümler hâlinde iktibaslar, telmihler ve tercümelere de fazlası ile yer vermektedir.Bu cümleden olarak Kur’an-ı Kerim ve Hadis’lerden birkaç örnek verelim:

Yok idik yarattın; yine yok kılacaksın

Yine var edeceksin, bunu ikrar ederim.

beyti, Kur’an-ı Kerim’in Bakara Sûresi, ayet 28’deki;

Ölü idiniz, sizleri diriltti, sonra sizleri yine öldürecek, sonra sizleri yine diriltecektir.” âyetinin Orta Asya Türkçesi’ne aktarımıdır.

Ayrıca,

Bilgi’yi ara, usanma, bil ki o Hak Resûl’ü

“Bilgi’yi Çin’de bile olsa arayınız.” dedi.

gibi mısralarla Hadis Kültürü’nü açıkça ortaya koymaktadır. Yani bu beyit Hz. Muhammed’in “Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz. İlim, Müslüman’ın yitiğidir. O’nu Çin’de dahi olsa arayınız, bulunuz, öğreniniz. “ hadisinin beyit halinde ifadesinden başkası değildir.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (EDİP AHMET YÜKNEKİ SALONU). 16.00-16.15