ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Kürşad Çağrı Bozkırlı

Dr. Öğretim Üyesi, Kafkas Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı, kursad36@gmail.com

ATEBETܒL-HAKAYIK’IN EĞİTSEL DEĞERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Edib Ahmet Yükneki tarafından yazılan ve “Hakikatlerin Eşiği/Gerçeğin Kapısı” anlamına gelen Atebetü’l-Hakayık İslami Dönem Türk edebiyatının ilk örneklerindendir. Ne zaman yazıldığı kesin olarak bilinmediğinden 12. yy.’da yazıldığı tahmin edilen eser manzum biçimindeki bir ahlak ve öğüt kitabıdır. Eser müellifi tarafından kim olduğu, nerede ve ne zaman yaşadığı şu an itibarıyla bilinmeyen ve Türk Acem diyarının meliki olduğu ifade edilen Muhammed Dâd İspehsalar Bey’e sunulmak üzere hazırlanmıştır. Toplamda 40 beyit ve 484 mısra içeren Atebetü’l Hakayık 14 Bab’dan (bölüm) oluşur. Eserin giriş bölümü Tanrı’ya, Hz. Muhammed’e, dört halifeye (toplam 20 beyit) ve kitabın sunulduğu Muhammed Dâd İspehselar Bey’e (toplam 14 beyit) övgüden oluşmaktadır. Kitabın yazılma gerekçesini belirten 6 beyitin ardından, bilginin önemi, dilin doğru ve yeterli kullanımı, dünyanın geçiciliği, cömertlik, tevazu, açgözlülük, bağışlama ve o dönemki bozulmaları anlatan dörtlükler bulunur.

Atebetü’l-Hakayık birçok araştırmanın konusu olmuş önemli bir eserdir. Ancak yapılan literatür taramasında bu eserin eğitsel değerini konu alan bir çalışmaya rastlanmamış. Bundan dolayı araştırmanın amacı yukarıda birtakım özellikleri ifade edilen Atebetü’l-Hakayık’ı eğitsel değer bağlamında incelemektir. Nitel araştırma şeklinde desenlenen bu araştırmada veriler doküman incelemesi yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde İçerik Analizi Yöntemi kullanılmıştır. Veri analizi sırasında bölüm başlıkları temalar olarak değerlendirilmiş ve temalar altında Edib Ahmet Yükneki tarafından sıklıkla tekrar edilen görüşler araştırmacı tarafından eğitsel değer bağlamında yorumlanmış ve kategorize edilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda 8 tema tespit edilmiş olup bilginin mutluluk vermek, insanı değerli kılmak, insanın doğru karar vermesine yardımcı olmak, iletişim becerisini geliştirmek, az ve öz konuşmayı sağlamak işlevlerinin vurgulandığı, dilin boş konuşmamak, yalan söylememek, sır tutmak, doğru şeyler yapmak ve az konuşmak şeklinde kullanılması gerektiği, dünya hayatının geçici olduğu ve dünya malına tamah etmemek gerektiği, muhtaçlara yardım etmek ve cömert olmak gerektiği, bütün insanların eşit olduğu, düşünmek yerine eylemin önemli olduğu gibi birçok eğitsel değerin olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler:

Atebetü’l-Hakayık, eğitsel değer, nitel araştırma.