ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Kübra Çolak

KISAS-I ENBİYA’DA KADININ TOPLUMDAKİ YERİ VE ÖNEMİ

Kısas-ı Enbiya, peygamberlerin yaşamları ve dini önderlerin mücadeleleri başta olmak üzere pek çok konuyu içeren eserlerin ortak adıdır. Anlatım daha çok öğüt veren olaylar üzerinde yoğunlaşır. Peygamber kıssalarının ilk kaynağı Kur’an-ı Kerim’dir. Bu eserlerde ayrıca evrenin, insanın ve diğer canlıların yaratılışları; ayın, güneşin, yıldızların hareketleri; kokuların, bitkilerin, tarımın, mesleklerin vb. ortaya çıkışları gibi dinsel veya din dışı pek çok konu aynı dinsel kökene götürülerek düşle gerçeğin iç içe girmiş olduğu bir dille hikâye edilir.

Peygamber hikâyelerinin anlatıldığı Kısas-ı Enbiya türü eserlerin ilk örnekleri önce Arap edebiyatında daha sonra Fars edebiyatında görülür. Bu edebiyatın kaynağı İslam öncesi Araplara kadar götürülebilir. Tevrat ve İncil’deki hikâyeler Medine’deki Yahudiler ve Hristiyan misyonerler aracılığıyla Araplar arasında yayılmıştır. Arap edebiyatında Kısas-ı Enbiya yazan ve Türk edebiyatında çevirilerine en sık rastladığımız iki müelliften biri Kısa’i diğeri ise Sa’lebi olarak bilinen hicri 4. yüzyılın sonlarında, 5. yüzyılın başlarında yaşamış Ebu İshak Ahmed bin Muhammed bin İbrahim es-Sa’lebî en- Nişaburî eş-Şafi’î’dir

Harezm sahasında ise Rabguzi’ nin Kısasu’l Enbiyası bulunmaktadır. Ahmed Cevdet Paşa’nın Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa’sı (1874-89) bulunmaktadır.

Bu çalışma Emine Yılmaz, Nurettin Demir ve Murat Küçük’ ün Türk Dil Kurumu yayınları arasından çıkan Eski Anadolu Türkçesi metni olan Kısas-ı Enbiyası’ nın üzerinde kadının toplumdaki yeri ve önemi konusunda yapılan bir incelemedir. Yazma, yaratılış öncesinden başlar ve Kısas-ı Enbiya’ ların çoğunda olduğu gibi Hz. Muhammed’de biter. 95 bab ve 37 meclis içerir. Çalışmada kadının toplumdaki yeri ve önemi açısından, anne (peygamber annesi) rolünde kadın, peygamber eşi olarak kadın, toplumda olumsuz roldeki kadın, peygamber kızı olarak kadın, Müslüman olduğu için eziyet gören kadın gibi başlıklar altında incelenmeye çalışılmıştır. Örneğin: Harutla Marut kıssasında kadın olumsuz örnek teşkil etmektedir. Anne rolündeki kadınlardan Hz. Yusuf’un annesi Sare sayılabilir. Kıssaya göre Hz. Yusuf güzel sıfatını annesinden almıştır. Müslüman olduğu için eziyet edilen kadın tipine ise Firavun’ un eşi İsiye’ yi örnek verebiliriz. Hz. Musa’nın dini olan İslamiyet’e inandığı için Firavun’dan eziyet görmüştür.

Çalışmada İslam düşüncesinde kadının sosyal politik ve psikolojik durumu değerlendirilerek çıkarımlar yapılması düşünülmektedir.