ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Hülya Uzuntaş

Dr., Trakya Üniversitesi

ESKİ UYGUR TÜRKÇESİ METİNLERİNDE İSLÂMÎ İSİMLER

Eski Uygur Türkçesi belgelerinde geçen kişi isimleri Türkolojide önemli bir yer tutar. İsimleri dillere göre sınıflarsak Türkçe isimler önce gelir. Arslan, Bars, Temür gibi yalın isimler; Er Arslan, Er Buka, Er Tonga gibi sıfatlı isimler, Turmış Tigin, Adıg Tarkan gibi unvanlı isimler kullanıldığını görürüz. Türkçe isimleri Kerşin, Monggol Buka gibi Moğol kökenli isimler takip eder. Budizm inanışında olanlar ayrıca Aryaşiri, Çanaşiri, Haşnak, Babek, Kirakpa, İrinçipil, Kimzun, Kingzun gibi Sanskrit, Sogd, Tibet, Çin kökenli isimler kullanırlar. Mani dininde olan Uygurların isimleri daha ziyade Sogdça kökenlidir. Küçük bir Hristiyan Türk topluluğunda, Dâvud, Sülmân, Mikail, Yakub vb. gibi Arapça, İbranice, Süryanice isimler kullanılmıştır. Ancak Karahanlı Türklerinden sonra Uygurlar İslâmiyetle tanışınca, Arap ve Türk kökenli isimler görülür. Metinlerde geçen bu isimlerin yanlış okunmasını engellemek için kelimelerin altına Arap harfleri ile transkripsiyon yapıldığını da görürüz. Bilhassa İslâmî devir Uygur harfli eserlerinde bu imlâ şekli çokça kullanılmıştır. Bir de metinlerde geçen isimlerin çözümü meselesi vardır. Örneğin, Skr. dasa mefhumu = Çincede nu > Uygurcada du ~ tu = Arapçada ‘abd kelimelerine tekabül eder. Yani isim aynı ama dillere göre söylenişi değişiktir. Yine ’’s’’ imlâsı dolayısıyla Moğolca ‘äsän okunan ismi Arapça Hasan olarak okuyanlar da vardır.

Bildirimizde XI. yüzyıldan itibaren Uygur harfli metinlerde geçen İslâmî isimler üzerinde duracak ve Uygur Türklerinin Sanskrit, Sogd, Moğol, Tibet, Çin dünyasından yavaş yavaş İslâmî dünyaya geçişini takip edeceğiz. İslâmî isimlerin geçtiği bazı metinlerden örnekler sunacak ve eski Uygur metinlerinde geçen kişi isimleri ile ilgili yapılan çalışmaların bibliyografik künyelerini vereceğiz.

Anahtar Kelimeler:

Eski Uygur Türkçesi Metinleri, Kişi İsimleri, İslâmî İsimler

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU). 16.30-16.45