ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Harun Kaya

İSLAMİYET SONRASI ORTA ASYA'DA TÜRKÇE TARİH YAZICILIĞI VE TEVARİH-İ GÜZİDE-NUSRET-NAME

İslamiyetin ortaya çıkışıyla birlikte dört halife döneminde devlet seviyesinde bir oluşum haline gelen Arap toplumunda tarihî hadiseleri sistemli biçimde kayıt altına alma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Emeviler ve Abbasiler devrinde de Medine ve Irak ekolü olarak tairh yazıcılığı devam etmiştir. İran sahasındaki tarih yazıcılığını Moğol istilasından önce ve sonra olmak üzere iki kısma ayırmak mümkündür. Moğol istilasından önceki metinler genellikle Arapça tarih kitaplarının tercümesi veya muhtasarıdır. Orta Asya'da tarih yazıcılığına hemen hemen yön veren en önemli hadise Moğol istilasıdır. İlmî disiplinle ve belirli çerçeveleri olan tarih metinleri ilk olarak Moğol istilaları sonrası İran'da meydana getirilmiştir. Cüveynî'nin Tarih-i Cihan-Güşa'sı ile Reşidü'd-din'in Cami'üt-Tevarih'i bu sahanın en önemli iki eseridir. İki eser tarih yazıcılığını tam anlamıyla sağlam temellere oturtmuş ve tarih yazıcılığının metodolisinin sınırlarını çizmiştir.

Türkçe tarih yazıcılığına gelindiğinde bozkırda göçebe yaşayan toplulukların yerleşik hayata, belirli bir kültür ve medeniyet seviyesine sahip olmayı gerektiren bir müesseseyi kurması elbette kolay ve hızlı olmamıştır. Bununla birlikte erken dönemde yazılan metinlerin hemen hepsi tercüme eser niteliğindedir. Tarihî bilgileri ilk olarak destanî mahiyette de olsa büyük Türk bilgini Karşarlı Mahmud'un Divanu Lügati't-Türk'ünde görmekteyiz. Özellikle Oğuz Kağan ve diğer Türk destanları ile ilgili anlatımları çok değerlidir. Moğol tarihini anlatan eserlerin girişinde özellikle Camiü't-Tevarih'te Oğuzname yer almasının sebepsiz olmayacağı buradan anlaşılabilecektir. Bizim bu bildiride İslamiyetten sonra Orta Asya'da Türkçe yazılan ilk tarih metinlerinden biri olma niteliğine sahip Tevarih-i Güzide-Nusret-Name üzerinde duracağız. Eser Türklerin ve Moğolların tarihi kökleri hakkında fikirler ortaya koymaktadır. Moğol boyları, bu boyların tarihi kökenleri, liderleri, birbirleri ile olan ilişkileri hakkında da çok kıymetli bilgiler sunmaktadır. İçerisinde Oğuzname barındıran eser, aynı zamanda Tarih-i Mübareke-i Gazan Han'ın tercümesi niteliğinde olup, Şerefeddin Yezdî'nin Zafer-name'sinden de bazı kısımları içermektedir. Bununla birlikte Ebul Hayr Han ve Şeybani Han tarihini de ayrıntılarıyla anlatan oldukça karışık yapıya sahip bir eserdir.

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU). 17.00-17.15