ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Abdullah Mert

Arş. Gör.

Kutadgu Bilig’in Viyana (Herat) Nüshasının Diğer İki Nüshadan Farklılaşan Söz Varlığı

Yusuf Has Hacib tarafından Hakaniye Türkçesiyle kaleme alınan Kutadgu Bilig’in Fergana, Kahire ve Viyana (Herat) olmak üzere elde üç nüshası bulunmaktadır. Yusuf’un kaleminden çıkan yazma kayıptır. Eldeki nüshalardan dili en eskicil olanı Fergana nüshasıdır. Diğer iki nüshaya göre daha yenicil dil özellikleri barındıran nüsha, Viyana nüshasıdır. Bu nüsha 1439 yılında Uygur harfleriyle istinsah edilmiştir. 1474 yılında Şehzade Abdürrezzak Bahşı aracılığıyla İstanbul’a getirilen nüshanın son durağı, 18. yüzyılın sonlarında Viyana Saray Kitaplığı olmuştur. Oldukça özensiz yazısından yola çıkılarak nüshanın muhtemelen bir müsvedde olarak hazırlandığı söylenebilir. Arat, Uygur harfli sözcüklerin altına Arap harfleriyle düşülen notların büyük bölümünün metni anlamamaktan kaynaklanan yanlışlıklar içerdiğini ifade etmiştir. Farklı zaman ve mekanlarda istinsah edildikleri için nüshaların her birinde diğer nüshalarda yer almayan sözcükler bulunmaktadır. Bu sözcüklerin bir kısmı Türkçenin tarihi seyrindeki ses değişmeleri (/?/>/y/ ‘to?-’ ~ ‘toy-’; /g/>/v/ ‘yaguk’ ~ ‘yavuk’ vb.) neticesinde, diğer kısmı ise müstensihin metni farklı anlaması (‘tapuş-’ ~ ‘tutuz-’) veya eski sözcüğün yerine istihsah edildiği dönemde kullanılan kelimenin (‘konum’ yerine ‘kavm’) ikame edilmesi sonucunda orataya çıkmıştır. Kutadgu Bilig’in dizini Arat'ın oluşturduğu nüshaya dayandığı için bu sözcükler hazırlanan dizinde yer almamıştır. Bu açıdan söz konusu özelliğe sahip sözcükler değerlendirilmeye muhtaçtır. Çalışmamızda Viyana nüshasında yer alan bu özellikteki sözcüklerin bir kısmı incelenecektir. Söz konusu sözcükler a) Diğer nüshalardan ses değişmesi ile ayrılan sözcükler b) Diğer nüshalardaki Türkçe sözcüklere karşılık kullanılan alıntı sözcükler ve c) Diğer nüshalarda yer almayan Türkçe sözcükler biçiminde başlıklar halinde değerlendirilecek?tir. Müstensihin metni anlamayarak yanlış yazdığı sözcükler çalışmanın kapsamı dışındadır.