ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Gülsel Sev

Prof. Dr., Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü BOLU, gulselsev@gmail.com, sev_g@ibu.edu.tr

Kutadgu Bilig’i “pek, çok” Anlamlı Sözcükler Bakımından Değerlendirme

Zarfların çeşitlerinden biri olan azlık çokluk zarfları (Alm. Quantitätsadverb, Fr. Adverbe de quantite, İng. Adverb of quantity, Osm. Miktar zarfı) bir sıfatta, bir zarfta, bir oluş veya kılışta azlık çokluk gösteren, bunları azlık çokluk bakımından pekiştiren ve ne kadar ? ne derece ? sorularını karşılayan miktar ve derece bildiren zarflardır. en, daha, pek, çok, az, eksik, fazla, biraz, seyrek vb. çok güzel (yer), en derin (göl), pek erken kalkmak, fazla konuşmak, biraz dinlenmek, seyrek uğramak, çok korkmak gibi.

Kutadgu Bilig, 6645 beyit 3000’e yakın sözcük çeşidiyle islamiyet sonrası Türkçesinin ilk ve en zengin edebî eseridir. Eserde, bu zengin söz varlığını büyük ölçüde Türkçe sözcükler oluşturmaktadır. Bu bildiride, Kutadgu Bilig’de “pek, çok” anlamında kullanılan sözcükler ele alınacaktır. Eserin söz hazinesindeki çeşitlilik bildirimizin konusunu oluşturan sözcüklerin kullanımında da etkilidir: idi, ked, öküş, köp, artuk, telim, çok gibi. Çok, eserde hapax legomenon (tek kullanımlık) dur. Bildiride eserdeki “pek, çok” anlamlı sözcüklerin hangi sözcük ve sözcük gruplarıyla ne şekilde kalıplaştığı (idi yakşı aymış, idi edgü, idi ök, öküş ögdi, öküş neng, telim beg …) çoğu yan yana olacak şekilde aynı dizelerde (idi ked, idi artuk, köp çok, artuk öküş, artuk telim, ked artuk, idi (ök) telim, idi (ök) öküş…) nasıl hendiadyoin oluşturduğu hususları ile anlam ortaklığına rağmen ayrı dizelerdeki (köp/öküş; öküş/artuk; telim/öküş; telim/artuk/öküş; öküş/artuk/telim…) sözcük çeşitliliği ve kullanım özelliklerine dikkat çekilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Kutadgu Bilig, azlık çokluk zarfı, pek/çok, çeşitlilik

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU). 09.00-09.15