ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Gülden Sağol Yüksekkaya

Prof. Dr., Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Göztepe-İstanbul/Türkiye, gsagolyuksekkaya@gmail.com

J. ECKMANN’IN NEHCܒL-FERADİS’İN ÇEVRİYAZISINDAKİ TERCİHLERİ

Türk edebiyatı sahasındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü'l-Ferâdîs, sanat gayesi güdülmeden gayet sade ve açık bir üslupla kaleme alındığı ve her fasılda ele alınan mesele ilgi çekici hikâyeler ışığında verildiği için çok sevilmiş, ondan fazla kopyası oluşturulmuştur.

Eserin Süleymaniye Kütüphanesi Yeni Cami nüshasının tıpkıbasımı, J. Eckmann’ın önsözü ile 1956 yılında Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanmıştır. J. Eckmann eser üzerinde çalışmaya başlamış, ancak metnini ve dizinini yayımlamaya ömrü vefa etmemiş, 1971 yılında vefat etmiştir. H. Zülfikar, 1976 yılında J. Eckmann’ın eşinden çevriyazı müsveddelerini alarak onun el yazısıyla yazdığı kısımları daktilo etmiştir. S. Tezcan Nehcü'l-Ferâdîs’in ikinci cildinin önsözünde, Eckmann’ın 1960’ta başladığı çevriyazıyı 1964’te bitirdiğini, 1971’e kadar Paris nüshasındaki ‘bazı’ farklılıkları müsveddeye işlediğini ve müsveddenin ilk yüz yirmi sayfasını daktilo ettiğini belirtmiştir.

S. Tezcan, H. Zülfikar’ın yardımıyla çevriyazılı metni Eckmann’ın müsveddesiyle ve Süleymaniye Kütüphanesindeki nüshanın tıpkıbasımıyla karşılaştırmış, bunu yaparken de Eckmann’ın düzeltmeler yaparak temize çektiği ilk yüz yirmi sayfada uyguladığı ilkelere ve yönteme bağlı kaldığını, okunamamış veya soru işaretiyle bırakılan sözcükleri okuduğunu, müsveddede okunuşu kesinleşmiş gözüken bazı sözcüklerin başka biçimde okunması gerektiğini düşündüğünde düzelttiğini, Eckmann’ın çevriyazısında yaptığı değişiklikleri dipnotlarda gösterme yoluna gitmediğini belirtmiştir. Ayrıca Tezcan, Eckmann’ın Paris nüshasındaki bazı farklılıkları müsveddeye işlediğini, fakat bu nüshadaki bütün farkların mı, yoksa sadece bir kısmının mı gösterildiğinin belli olmadığını, üstelik bunların metnin daha iyi anlaşılmasına hemen hiçbir katkısı olmadığını, bu yüzden de nüsha farklılıklarını göstermeyi gerekli bulmadığını, bunların ayrı bir yazıda ele alınmasının daha uygun olacağını ifade etmiştir.

J. Eckmann, Süleymaniye Kütüphanesi Yeni Cami 879 numarada kayıtlı bulunan nüshayı okumuş ve Nehcü'l-Ferâdîs’in ilk iki bölümünü içeren Paris Bibliothèque Nationale 1020 numarada muhafaza edilen nüsha ile karşılaştırmıştır. 1986’da Z. Korkmaz yazdığı yazıda J. Eckmann tarafından hazırlanan metnin gereksiz yere bozulduğunu ifade etmiş, 1994’te S. Tülücü, 1997’de M. Argunşah ve 1998’de A. Ata, çevriyazıda tespit eden veya yayımlayanlardan kaynaklanan hataları, eksikleri konu edinmiş, listelemişlerdir. Hatta A. Ata, tespitlerini Nehcü'l-Ferâdîs’in üçüncü cildine, yani eserin dizinine de yansıtmıştır. Ancak Süleyman Tülücü, Mustafa Argunşah ve Aysu Ata hata ve eksikleri konu edinirken Nehcü'l-Ferâdîs’in sadece Süleymaniye Kütüphanesindeki nüshası ile karşılaştırmışlardır. Zaten Semih Tezcan da Eckmann’ın transkribe ettiği metni yayıma hazırlarken bu nüshayı kullanmıştır. Hâlbuki Eckmann bu okumayı yaparken ilk iki bölüm için sadece Süleymaniye Kütüphanesindeki nüshaya bağlı kalmamış, Paris nüshası ile karşılaştırmıştır. Bu çalışmada, Süleymaniye ve Paris nüshaları karşılaştırılarak Eckmann’ın hedeflediği, ancak yayımlamaya ömrünün yetmediği tenkitli metindeki tercihleri üzerinde durulacaktır.

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 14.00-14.15