ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Gülbanu Kasımova

Filoloji Bilimlerinin doktoru, profesör, Abay Kazak Milli Pedagoji Üniversitesi, Kazakistan/Almatı, e-mail: gkosym@inbox.ru

Edip Ahmet Yükneki’in ‘Atabetü’l Hakayık’, Edebi Şiirsel Dilde Yazılmış Eserdir

Bu makalede Türk halklarının orta asırda kaleme alınan ‘Atabetü’l Hakayık’ eserinin Genel Türkçeye ait edebi ve sanatsal poetik dilde yazıldığını öne sürerek, Genel Türkçe değerleri bildiren isimleri sözcüksel ve anlamsal, ayrıca, stilistik analize ederek incelemeyi amaçlamıştır. Türk toplumunun orta asırda yazılan eserleri arasında önemli yer alan bu destanı konusal ve içeriksel; dilsel ve stilistik yönlerden incelemek aşağıdaki nedenlerden dolayı ortaya çıkmıştır: önce, bu sene Türk Dünyasında Edip Ahmet Yükneki senesi olarak ilan edilmiştir; diğer taraftan Edip Ahmet Yükneki’in bu eseri orta asırdaki edebi dilin en güzel nüshalarından biri olarak bilinmektedir; son alarak, eserde yer alan genel insani değerleri açıklamakla beraber, Türk felsefesinin dünya felsefesinde yer alacağını tanıtmak önemli çalışmalardan biri olarak değerlendirilecektir.

Gençlere, Türkolog genç araştırmacılara günümüzdeki küresseleşme döneminde milli şuuru korumada önemli yer alan manevi miraslarımızın değerlerini araştırmanın ne kadar önemli olduğunu anlatmak esas konulardan biridir. Çünkü, Türk halkının edebi ve kültürel mirası, dil tarihini araştırma çalışmalarında önemli yer alacaktır. Çünkü, bu eserde gençeleri eğitmekte öğüt verici kelimeler çok kullanılmıştır. Burada düşünceli fikirler, şiirsel kavramlar, sanatsal güzel kelimler, beceri sırrı, beceriyle uyum sağlayan cümle yapısı, deyimler, onların kendi aralarında uyum sağlayıp bütünlük halinde kullanılması, uyak oluşturması gibi farklı özellikleri yerine göre yansımıştır. Şairin bulduğu vecize ve özlü sözler, kalıplaşmış deyimler ve mecaz anlamlı kelimeler eserde daha sık rastlanmıştır. Buna benzer özlü sözler bütün insanların zekâ ve düşünce hazinesine, dünya medeniyeti birikimine dahil edilecek seçkin kavramlar arasında yer alır.

Edip Ahmet Yükneki’in ‘Atabetü’l Hakayık’ destanı, eski Uygur ve Arapça yazılarıyla kaleme alınmış eserdir. Bu destanı Kazakça’ya çevirmiş bilim adamlardan biri A.Kurışjanov, Arapça yazılmış nüshânın Kıpçaklar tarafından yazıldığını öne sürmüştür. Ahmet Yükneki’in bu eseri o dönemlerde Türk halklarının kullandığı yazı dilinde kaleme alınmıştır. Bu özelliği, destanın yazı stilinden, kelime varlığından ve edebi dilinden anlarız.

Ebu Nasr El-Farabi’in eserlerinin Arapça yazıldığına bakarak çok zamanlardan beri Arap filozofu olarak bilinmiştir. Öyleyse, edebi ve manevi verilerin kutsal Türk halklarına ait olduğunu tekrarlayıp herkese tanıtmak, genç kuşağa iletmek, eski verileri yenilikle bir araya getirmek, oradaki felsefi fikirlerin milli şuuru yeniden canlandırmadaki yerini belirlemek, bütün Türklük kültürün dünya medeniyetine sağladığı katkıyı değerlendirmek araştırmanın neticesi olarak değerlenirilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Edebi dil, şiirsel dil, manevi değerler, düşünceli fikir, şair sitili, oratorik yaklaşımlar.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (EDİP AHMET YÜKNEKİ SALONU). 11.45-12.00