ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Gönül Erdem Nas

Dr. Öğr. Üy., Mostar Cemal Biyediç Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü

ATABETܒL HAKAYIK VE KUTADGU BİLİG’DEKİ TEMA ORTAKLIKLARI: BİLGİ VE DİL KAVRAMLARI

İslamiyeti kabul eden ilk Türk devleti Karahanlılar döneminde yazılmış ve günümüze kadar birkaç nüsha ile birlikte ulaşmış Atabetü’l Hakayık ve Kutadgu Bilig, yalnız yazıldıkları dönemin sosyal ve kültürel yönlerini tarihin akışıyla günümüze sunmamakta aynı zamanda çağları aşan dil ve üslup zenginliğini de barındırmaktadır. Her iki eser de Türk dili tarihi, kültürü gibi konuların o dönemdeki durumlarının takibi için oldukça önem taşımaktadır.

Kutadgu Bilig XI. yüzyılda 6600’den fazla beyti barındıran, içerik bakımından öğüt verici olmakla birlikte kapsamlı bir siyasetname özelliği taşımaktadır. Atabetü’l Hakayık, XII. yüzyılda yazılmış, 14 bölümden oluşan ilk beş bölümünde beyitler diğer bölümlerinde ise dörtlükler olan ve Kutadgu Bilig’e göre daha az hacimli, içeriği bakımından dini öğütleri ağırlıkta öğretici bir eserdir. Atabetü’l Hakayık’ın Kutadgu Bilig’den sonra yazılmış olması Kutadgu Bilig’in etkisini eserin bazı yerlerinde görünmesine neden olmaktadır. Bunlardan biri de çalışmaya konu olan tema benzerlikleridir. Atabetü’l Hakayık’taki bölümler girişten ve övgülerden sonra sırasıyla; bilginin faydası ve bilgisizliğin zararı, dilin muhafazası, dünyanın dönekliği, cömertliğin methi ve hasisliğin zemmi, tevâzu ve kibir, harislik, kerem, hilm ve diğer iyilikler, zamanenin bozukluğu olarak anlatılmıştır. Kutadgu Bilig’de ise metaforlarla anlatılan bölümlere gelinmeden önce buna benzer bölümler bulunmaktadır. KB’de de giriş ve övgülerden sonra birçok bölüm anlatılmaktadır. Burada insanoğlunun değerinin bilgi ve akıldan geldiğini, dilin erdemini ve kusurunu, faydasını ve zararını, bilgi ile aklın erdem ve faydalarını anlatan bölümler ile Ay-Toldı’nın hükümdara dilin erdemini, sözün faydalarını anlattığı bölüm, Atabetü’l Hakayık’taki dil ve bilgi ile ilgili bölümlerdeki tema ortaklığını göstermektedir. Diğer konularda da benzerlikler bulunmaktadır. Bu içerik benzerliğinden R. Rahmeti Arat Atabetü’l Hakayık’ın girişinde bahsetmekte ve Kutadgu Bilig’in incelenme aşaması bitirildiğinde bu konunun ele alınması gerektiğini belirtmektedir.

Bu sebeple bildiride bu benzerliklerden Atabetü’l Hakayık’ın bilginin faydası ve bilgisizliğin zararı ve dilin muhafazası hakkında olan bölümleri, yukarıda belirtilen Kutadgu Bilig’deki bölümlerle karşılaştırılıp benzerlik, farklılık, içerik ve dil kullanımları bakımından değerlendirilmesi yapılacaktır.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (EDİP AHMET YÜKNEKİ SALONU). 16.45-17.00