ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Gatibe Vagifkızı Guliyeva

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nesimi adına dilçilik Enstitüsü Eğitim Bölümü başkanı

KARAHANLI TÜRKÇESİ BAĞLAMINDA KUTADGU BİLİG VE ATEBETÜL HAKAYIK’TA SOSYAL-SİYASİ LEKSİK BİRİMLER

Farklı tür ve içerikteki her bir yazı, metin yazıldığı dönemin tarihi, medeniyeti ile birlikte, hem de mensup olduğu etnosun tarihini, insanların yaşam tarzını, dünya görüşünü ve ait olduğu etnosun dil olgularını yansıtıyor. Bu anlamda Türkçe’nin bilinen yazılı ilk örnekleri olan Orhun yazıtları, farklı içeriklerde yazıya alınmış Eski Uygurca metinler, Karahanlılar, Harezmler dönemine aid eserler Türklerin dil, edebi-sanat, toplumsal hayatı, dini inanç ve görüşlerini aksettiriyor. Yazıldığı devrin söz varlığını oluşturan, farklı anlam çalarları belirten kelimeler, ayrı ayrı sözcük ve terimlerin karakteristik özelliklerini, etimolojisini, geçmişten bugüne geçtiği tarihi gelişim yolunu, edebi dille şive, dialekt, başka akraba ve yabancı diller arasındaki etno-linguistik ilişkileri, dilin genel sözlük bünyesinde aktif ve pasif tutumunun incelenmesini sağlıyor. Toplumsal kriterler geliştikçe, dönemin sosyo-siyasal gidişatı değiştikçe, kültürel ilişkiler ve davranışlar kavramı yenilendikçe dilde buna uygun olarak leksik birimlerin oluşması artık bir gereksinim gibi ortaya çıkıyor. Karahanlı türkçesini temsil eden Kutadgu Bilig ve Atebetül Hakayık eserleri devrin kültürel, sanatsal, dilsel manzarasını ihtiva etmekle yanısıra, bu eserler Türklerin sosyal ve siyasal hayatlarına dair kıymetli olguları da içeriyor. İçerdiği sosyo-kültürel ve siyasal olgular bazında Türklerin devlet teşkilatı, devletçilik gelenekleri, devlet adamı ve tabi sınıf arasında münasebetler, insan-sosyum kavramı, diğer halklar ve etnoslarla olan ilişkileri gibi farklı sosyo-kültürel konularla ilgili bilgiler alıyoruz. Türki’nin Karahanlı dönemi serüvenini yansıtan Kutadgu Bilig ve Atebetül Hakayık’ın dilinde sosyo kültürel ve siyasal sözlük deposunun araştırılması bu bakımdan önem arzetmektedir.

Kelimelerin analizi sırasında Kutadgu Bilig ve Atebetül Hakayık eserlerinin dili bağlamında Karahanlı Türkçesi’nde leksik birimlerin çoğunluğunun hem çağdaş Türk edebi dillerinde, hem de Türk dillerinin dialektlerinde orijinal biçimlerini ve leksik-semantik özelliklerini mühafaza ettiğini görüyoruz.

Anahtar Kelimeler:

Karahanlı, Kutadgu Bilig, Atebetül Hakayık, Türkçe, Sosyo-kültürel, Leksika

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (EDİP AHMET YÜKNEKİ SALONU). 17.00-17.15