ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Fatih Kirişçioğlu

Prof. Dr.

KUTADGU BİLİG VE ATEBETܒL- HAKÂYIK’IN TASVİR FİİLLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Türkler 8. yüzyıldan itibaren İslâm dinini benimsemeye başlamışmışlar kitlesel olarak da 10. yüzyılda Karahanlıların Müslüman olmasıyla İslâmiyet, bozkırlarda yaşayan Türk boylarına kadar yayılmıştır. Türk-İslâm kültür ve medeniyetinin temellerinin atıldığı 11. yüzyıldan itibaren yeni din ve kültürle ilgili çok sayıda İslâmî eser yazılmış ve temel eserler Türkçeye tercüme edilmiştir. İlk İslamî eserler olarak nitelendirdiğimiz Kutadgu Bilig ve Atebetü’l-Hakâyık sadece dönemleri içinde değil bugün de kıymetini koruyan içindeki hikmetli bilgilerle temel başvuru kaynaklarımızdandır. Aynı zamanda da bütün Türklerin müşterek kültürel mirasıdır.

Bu itibarla, bu eserlerimiz üzerinde yapılan ve yapılacak olan her çalışmanın değerli olduğu düşüncesiyle biz de tebliğimizde Kutadgu Bilig ve Atebetü’l Hakâyık’ta tasvir fiilleri birlikte ele alarak değerlendirdik. Eski Türkçe dönemi eserlerinde kısmen hissedilen ve örnekleri fazla görmediğimiz tasvir fiiller, bu dönemde işlerliklerini artmıştır. Bu dönemde zarf-fiiller yardımıyla kurulan ve iki tarafı fiil olan birleşik fiil yapısı içinde değerlendirdiğimiz tasvir fiiller şu yapılar içinde görülmektedir: -A / -I bil- / bilmeme-, -A / -I bir- / birmeme-, -A / -I tur-/ turmama-, -A / -I bar-, -A / -I kel-. Bu yapılar fiile muktedirlik, kolaylık ve çabukluk, süreklilik, geçmişte başlayıp halen devam eden hareket, geçmişte başlayıp devam eden ve edecek olan hareket gibi ifadeler katarlar. Tebliğimizde işte bu şekil ve ifadeler her iki eserden alınan örneklerle incelenmiş ve Eski Türkçe dönemi ile birlikte değerlendirilmiş ve kısmen de bugünkü Türk yazı dilleriyle karşılaştırılmıştır. Elde edilen bilgiler sonuç kısmında değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler:

Kutadgu Bilig, Atebetü’l Hakâyık, birleşik fiil, tasvir fiil, Orta Türkçe.