ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Bilgehan Atsız Gökdağ-Esra Özder

Kırıkkale Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili Bölümü Yüksek Lisans Öğrencisi

NECİB ASIM VE ATEBETܒL-HAKAYIK (HİBETܒL-HAKAYIK) ÇALIŞMALARI

Atebetül-Hakayık, Yüknekli Edib Ahmed bin Mahmud tarafından Karahanlı Türkçesi ile yazılmış öğüt ve ahlak kitabıdır. Kutadgu Bilig’e göre oldukça küçük hacimli olan eserde ayet ve hadislerle desteklenen fikirler, kolaylıkla anlaşılabilecek tarzda, oldukça sade bir dil ile ifade edilmiştir. İlk dönem Türk İslâmî eserlerinden olan Atebetü’l Hakayık’ı ilim dünyasına tanıtan isim Necib Asım’dır. O, 1906’da Ayasofya Kütüphanesinde bulduğu Uygur harfli B nüshasının bir kısmını Un texte ouïgour du XII Siècle adıyla Macarların Peşte’de çıkardıkları Keleti Szemle adlı dergide yayınlamıştır. 1918’de ise eseri iki bölüm olarak Hibetü’l-Hakayık adıyla neşretmiştir. Birinci bölüm bir mukaddime ile başlar. Burada Türklerin eski yazı ve alfabeleri hakkında bilgi verilmiş ve bazı Uygurca eserler üzerinde durulduktan sonra eserin bulunuş hikayesini anlatan Necib Asım, Türklerin eskimeyen abidelerinden olan bu eseri Maarif-i Umumiye Nazır-ı Aliyesi Şükrü Bey’e ithaf ettiğini dile getirir. Bundan sonra tenkitli metin, Osmanlı Türkçesiyle aktarım ve açıklamalar yer alır. Türkçenin mukayeseli ve tarihî çalışmalarına esas teşkil edeceğini düşündüğü için eserin şekil bilgisi üzerinde de durur. Birinci bölümün sonuna bir de sözlük ilave edilir. İkinci bölümde ise eserin tıpkıbasımı yer alır. 1925’te Necib Asım, Uygur yazısıyla Hibetü’l-Hakayık’ın Diğer Bir Nüshası adlı makaleyi yazar. Burada Kilisli Rıfat’ın bulduğu A nüshası ile neşrettiği B nüshasını karşılaştırır. A’daki Uygur yazısını daha güzel bulur ve A’da B’de olduğu gibi satır altında Arapça karşılıkların olmayışından bu nüshanın daha eski olduğunu dile getirir. Son olarak da her iki metinden örnekler vererek kelime farklılıklarını ortaya koyar.

Necib Asım, Türkolojiye hizmet etmiş büyük bir bilgindir. Bu çalışmada, Türk dili ve tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla Türk kültür hayatının önemli bir ismi olan bu bilginin hayatı ve eserleri hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra Atebetü’l-Hakayık ile ilgili yaptığı çalışmalar üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler:

Necib Asım, Hibetü’l-Hakayık, Yüknekli Edib Ahmed

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 12.00-12.15