ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Esin Ağca

Öğr. Gör., Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Türkiye, esinagca@gmail.com

TARİHSEL TÜRK DİLİ ALANLARINDA ugra- FİİLİ

Türk dilinde kimi sözcükler yapısal olarak herhangi bir değişime uğramadan, sadece semantik değişimler ve işlevsel çeşitlenmeler yoluyla, kimi sözcükler ise yapısal olarak değişimin sonucunda yeni anlamlar elde ederek yeni görevler üstlenirler. Mesela tur- fiili, tarihsel Türk dili alanlarında yapısal bakımdan herhangi bir değişime uğramadan sadece semantik değişimler ile gramerleşme denilen sürecin sonunda yardımcı fiile dönüşerek orijininden farklı bir anlam ve görevde kullanılmıştır. Bununla birlikte bazı sözcükler ise ancak yapısal değişimden geçtikten sonra böyle bir anlam ve işleve ulaşabilmişlerdir. Mesela yorı- fiili, isim kökünden fiilleştikten sonra yardımcı fiil sürecine girmiş ve yine gramerleşme ile fiil birleşimlerinin parçası olmuştur.

Bu bildiride tarihsel Türk dili alanlarındaki örneklerden hareketle ugra- fiilinin anlamları ve işlevleri ele alınacaktır. Köken itibariyle ugur sözcüğünden geldiği açık olan ugra- (Türklük Bilimi araştırmalarında son zamanlarda üzerinde en fazla durulan konulardan biri olan kiplik konusu, bütün bir cümle ile ilgili bir olgu olmakla birlikte, doğrudan yardımcı fiillerle de ilgilidir. Aslında Türk dilinde fiil birleşimlerinde yer alan her bir yardımcı fiil, birleşime belirli kiplik anlamlar katmıştır. Bu çerçevede ugra- fiili de tarihsel Türk dili alanlarında temel anlamının yanı sıra yardımcı fiile de dönüşerek kiplik anlam kazanmıştır. Bu bildiride ugra- fiilinin yardımcı fiil olarak fiil birleşimlerine kattığı anlam ve kiplik değer sorgulanacak, bu yardımcı fiilin sözcükselleşme ve gramerleşme süreçleri değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Sözcükselleşme, Gramerleşme, Yardımcı Fiil, Kiplik, Tarihsel Türk Dili

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU). 16.45-17.00