ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Ergün Acar-Tuncay Sakallıoğlu-Mustafa Gezici

HIZIR BEY ÇELEBİ'NİN TÜRKÇE YÂSİN-İ ŞERİF TEFSİRİ ÜZERİNE (KASTAMONU NÜSHASI)

Bu makalede XV. yüzyılda telif edilmiş olan Hızır Bey Çelebi'ye ait Yâsin-i Şerif Tefsiri içerik ve dil özellikleri açısından tanıtılacaktır. Üzerinde çalıştığımız nüsha Kastamonu Yazma Eserler kütüphanesinde 81 kayıt numarasıyla tarafımızdan tespit edilmiştir. Daha önce hiçbir araştırmacı tarafından incelenmemiş olan ve tefsir bibliyografyalarında da kayıtlı olmayan bu eser, Osmanlı sahası Türkçe tefsir kültürünün önemli bir parçasıdır. Eserin Millet Yazma Eserler Kütüphanesi, Ali Emiri Şeriye Bölümü, 58/A ve 59 numaralarda iki nüshasının yanında Süleymaniye Kütüphanesi İbrahim Efendi Bölümü 140 numara kayıtlı olmak üzere tespit edilebilmiş üç nüshası daha mevcuttur.

Hızır Bey Çelebi, Fatih Sultan Mehmet devrinde yaşayan, İstanbul'un ilk kadılığını ve belediye başkanlığını yapmış önemli bir alimdir. Türkçe, Arapça ve Farsça şiirleri olan Hızır Bey Çelebi ayrıca kendi döneminde yaşayan her insanın anlayabileceği sade bir dilde Yasin-i Şerif Tefsirini kaleme almıştır. Vahye dayalı ilmin anlaşılıp yorumlanmasının sonucu olan bu eserini sadece ilim ehlinin mütalaası ile hedefine ulaşmış saymayarak, daha geniş kitlelerin istifadesine sunmak istemiş olması ve bunun sonucu olarak da önce devrin ilim dili olan Arapça ile yazdığı tefsirini yine aynı devrin konuşma dili olan Türkçeye tercüme etmiştir.

Süleymaniye ve Millet Kütüphanelerinde bulunan nüshalarından farklı olarak Kastamonu nüshasında 6 ayete yer verilmiştir. Metinde toplam 5 Türkçe beyit, 1 Farsça beyit, 8 Arapça beyit ve 2 hadis vardır. İlaveten, 1 adet ilahi ve kaynakları gösterilerek 2 rivâyet de eserde yer almaktadır.

Tefsirin Kastamonu nüshası 25.5x16 cm boyutlarında, olup mıklepli ve şemseli, kahverengi-siyah, tamir görmüş, deri bir cilde sahiptir. Aharlı kalın bir kâğıda (eserin kalınlığı cildiyle beraber 8 cm) yazılmıştır. Eser 104 sayfadan (52 varak) oluşmaktadır. Fakat bazı kısımları eksiktir. Yazı okunaklı ve harekeli bir nesihtir. Yazma, genellikle iyi bir durumdadır. Fakat bazı sayfalar nemden veya rutubetten sararmış, bazı sayfaların da alt kısımları yırtılmıştır. Her sayfada 13 satır bulunmaktadır.

Çalışmamızda diğer nüshalarla karşılaştırdığımız Kastamonu nüshasının dil ve şekil özellikleri değerlendirilmiş olup ayrıca Tarama sözlüğüne katkılar sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler:

Hızır Bey Çelebi, Yâsin-i Şerif Tefsiri, Kastamonu Nüshası, Türkçe

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (YUNUS EMRE SALONU). 15.00-15.15