ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Elchin Ibrahimov-Rübabe Alövsetkızı

1. Dr. Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi “Türkologiya” dergisinin yazı işleri müdürü, E-posta: elchinibrahimov85@mail.ru
2. Uzman. Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi, “Türkologiya” dergisi, E-posta: r.ibrahimova87@gmail.com

Ali’nin Kıssa-i Yûsuf Eserinde Eski Oğuzcanın Dil Özellikleri

Türkçenin önemli kaynaklarından biri olan Ali’nin Kıssa-ı Yusuf’u dil özellikleri ve yazım tarihinin eskiliğiyle dikkati çekmiştir. Türk diliyle yazılmış ilk Yusuf kıssası olarak kabul edilen eserin değişik şivelere ait dil unsurları taşıması, onun hangi sahaya ait olduğu hususunda tereddütlü bir durum ortaya çıkarmıştır. Bu yüzden de araştırmacılar eseri Türk Dünyasının değişik sahalarının dil yadigarı olarak değerlendirmişlerdir. Çeşitli Türk şivelerine ait değişik özelalikler taşıyan eserin dili de farklı yorumalara sebep olmuştur. Bu yüzden günümüzde de Kıssa-i Yûsuf eserinin dil özelliklerinin araştırılması büyük önem taşımaktadır.

Kıssa-i Yûsuf eserini Tatarlar ana dili edebiyatlarının ilk eseri olduğunu kabül ediyor, öğreniyor ve Alini de Tatar edebiyatının yaratıcısı (üstadı) gibi görüyorlar. Tatarlar, bunu eserin dilindeki kelimlerin (sözlerin) ve bazı morfolojik belirtilerin çağdaş Tatarcada kullanmasıyla esaslandırıyorlar. Elbette eserin yanlız Tatar edebiyatına ait olmadığını, onu Oğuzcanın ve Kıpçakcanın ortak anıtı (eseri) olarak kabül edenler de (M.Zakiyev, A.Tagircanov ve diğerleri) var. Hatta A.Nacip eseri Oğuz Türklerinin (özellikle Azerbaycan ve Türkmen) diline daha yakın olmasını belirtmiştir.

Aynı zamanda, C.Brockelmann, Ali'nin Kıssa-i Yûsuf’nu Eski Osmanlı Türkçesi'nin ilk eserlerinden sayarken W.Barthold Moğollar devrinde Kırım'da yazılamış olabileceğini belirtmektedir. F.Köprülü ise eseri XIV. yüzyıl Kıpçak edeabiyatı mahsullerinden saymıştır. A.Caferoğlu, eldeki yazmalarına göre, esearin Hz. Yûsuf kıssasının benimsenmesi sebebiyle ya “Müşterek Orta Asya Türkçesi” etkisi içindeki bazı yerli Türk şivealerinden birine çevrilmesiyle meydana gelmiş, ya da bu dillerde yeniden yazılamış olabileceğini belirtmekte ve karıaşıklığı buna bağlamaktadır.

Eserin Gotha, Dresden ve Berlin küatüphanelerinde üç yazma nüshası bualunmaktadır.

Buyazımızda esas amacımız Ali'nin Kıssa-i Yûsuf eserinin dil özelliklerini belirtmektir. Esas sözlüğünü adlar oluşturan Türk Dünyasının ortak şah eseri olan bu eseri sözcük (morfoloji) açısından karşılaştırmakla (mukayiseli şekilde) değerlendirmekve eserden örnekler vermekle birçok meselelere açıklık kazandırmağa çalışacağız.

Anahtar Kelimeler:

Türk dili, Türk Dünyası, Kıssa-i Yûsuf, dil özellikleri, Oğuz Türkçesi, Azerî şivesi