ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Aysun Çelik

Yrd. Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, El-mek: aysuncelik@hacettepe.edu.tr

BÜLBÜLÜN DÎVÂNINDA BÜLBÜL OLMAK: YÛNUS EMRE DÎVÂNI’NDA “BÜLBÜL” İMGESİ

Anadolu ruhunu inşa eden mütefekkir ve mutasavvıf zincirinin ilk halkalarından Yûnus Emre, bugünkü ruhun ihyası ve ıslahı için tekrar-be-tekrar anılması ve anlaşılması lazım gelen değerlerimizden biridir. Yûnus Emre, ifade ve anlam gücü bakımından üstün retoriği ile Türkçenin doğal güzelliğini kulaklara ve kalplere nakşeden bir şairdir. Şair olmasının yanı sıra Yûnus Emre, kendisine duyulan ilgi ve sevginin ürünü kabul edilen menkıbelerin çokluğu ile halkın gönlünde medfun fakat mevcudiyetini aynı halkın kalbinde ve dilinde ilâ-nihâye sürdürecek olan bir gönül ehlidir. Hicri 1240-41 tarihinde doğduğu ve 1329 ile 1334 seneleri arasında vefat ettiği düşünülen Yûnus Emre’nin ardında bıraktığı; Dîvân ve Risâletü’n-Nushiyye adlı eserleri başta olmak üzere büyük bir “gönül medeniyeti”dir.

Aşk ve gönül gibi mücerret kelimelere derinlik katarak şiirlerine irfani bir hüviyet kazandıran, sevgiye dayalı medeniyet tasavvurunu, Hak ve halk âşıklığı, hoşgörü, iyilik, barış, kardeşlik gibi içtimai ve evrensel mefhumlara dayandıran Yûnus Emre, hemen her cümlesinde hikmeti ve hakikati ifade etmiş, dinî ve tasavvufi kültürümüzün kadim unsurlarını mısralarında özenle işlemiştir. Tema ve mana bakımından klasik Türk edebiyatının temellerinin atıldığı XIII. asırda Yûnus Emre, mazmun ve motif kullanmakta oldukça mahirdir.

Hayvan sevgisi ve hayvanlar üzerinden mesaj verme tekniği kadim kültürümüzde var olmakla birlikte ilk İslami edebiyat ürünlerinden itibaren de mazmunlar yoluyla bir beyan ve tebliğ etme yöntemine dönüşmüştür. Bu bakımdan şiirlerinde kendisini telkin ve teskin eder gibi görünen Yûnus Emre de, “bülbül” figürü üzerinden dinleyicilerini/okuyucularını irşat etmektedir. Türk şiirinde aşkın, âşığın, acının, feryadın timsali olan bülbül, Yûnus Emre Dîvânı’nda; aşk ile ilintisi, gül ile münasebeti, ses güzelliği ve zarifliği, şairliği temsiliyeti başta olmak üzere pek çok görüntü ve görev ile karşımıza çıkmaktadır. Bu veçhile, çalışmamızda; sade ve güçlü nazım tekniğini söyleyişindeki tabiilik ve ifadelerindeki ahenkle bütünleştiren terennümü hasebiyle “Türkçenin bülbülü” olarak tarif edilen Yûnus Emre’nin Dîvân’ında “bülbül” imgesi incelenmiş, değerlendirilmiş ve ilk İslami eserlerin sonraki asırların edebî kültürünü ve imgelerini belirleyici rolü üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler:

Yûnus Emre, Dîvân, bülbül, imge

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (YUNUS EMRE SALONU). 12.00-12.15