ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Ataemi Mirzayev

Prof. Dr.

ALİ’NİN “KISSA-YI YÛSUF” ESERİ KUR’AN-İ KERİM BAĞLAMINDA

Dünya edebiyatının ünlü konularından biri olan Yûsuf ve Züleyhâ hikayesi Türk edebiyatına XIII yüzyılda Ali’nin yazmış olduğu Kıssa-yı Yûsuf eseri aracılığıyla dahil olmuştur. Konu Türk halkları arasında yaygın olduğu için çok sayıda Yûsuf ve Züleyhâ mesnevileri kaleme alınmıştır.

Türk edebiyatında ilk kez dörtlükler şeklinde yazılmış Yûsuf ve Züleyhâ hikayesi Ali’ye aittir. Onun dörtlükler biçiminde yazılmış olması Türk destan geleneğinden gelen özelliği taşımaktadır.

Kıssa-yı Yûsuf’u okurken yazarın Kur’an-ı Kerim’in Yûsif suresi’ne ve Kur’an tefsirlerine dayanmış olduğu belli oluyor. Eserde olayların gelişme hattının çeşitli aşamaları açıkca gözüküyor. Yûsuf suresi’nin 3. ayesinde Yûsuf hikayeti en güzel kıssa adlandırılıyor. Kıssa-yı Yûsuf eserinde bu ayenin anlamı şöyle geçiyor: Kıssalardan, hikmetlerden görklüregi... Eserin diğer bir kısmındaysa aynı aye arapça veriliyor: ...Emr birle geldi ana Cebrâ’îl-hazret, “Nahnü Naqussu Aleyküm Ahsanül-gasas” – deyür imdi.

Bu tür örneklere eser boyu rastlanmak mümkündür. Yazar eseri kaleme alırken hikayenin Yûsuf suresi’nde olan süjetine dayansa bile, zamanı geldikçe Kur’an-ı Kerim tefsirleri’ne müracaat etmiştir. Ayrıca bir konuyu belirtmek gerekiyor: XIV ve XV yüzyıllarda kaleme alınmış tüm Yûsuf ve Züleyhâ eserlerinde İbn Abbasın Kur’an-i Kerim tefsirine atıfta bulunmuşlar. Buna dayanarak Ali’nin adı geçen tefsirden bir kaynak olarak yararlanması doğal bir durumdur. Aynı zamanda Yûsuf ve Züleyhâ yazarları için Ebu Cafer Muhammed Bin Cerir et-Tabiri’nin (840-922) Tefsiri önemli kaynaklardan biri gibi algılanıyor. Ali Kıssa-yı Yûsuf’un bir noktasında onun isminden bahs etmiştir.

Kıssa-yı Yûsuf’da ilginç bir gerçeklik vardır. Yûsuf ve Züleyhâ konusunda yazılmış hiç bir eserde uykuda Yûsuf ’a secde de bulunan 11 yıldızın ismi verilmiyor. Buna yalnız Ali’nin eserinde rastlamak mümkündür. Her bir yıldızın sembolik anlamının olduğu her kese bellidir. Yusuf’un uykuda görmüş olduğu 11 yıldız Yakup peygamberin yozumuna göre onun kardeşleri olmaktadır. Bunun için isimleri geçen 11 yıldızın her biri Yusufun kardeşlerinin karakterlerine uygun şekilde sembolik anlam taşımaları gerekiyor. Eserden Ali’nin aynı kısımları Taberi Tefsir’inden almış olduğu da belli oluyor.

Anahtar Kelimeler:

Ali, Kıssa-yı Yûsuf, Kur’an-ı Kerim, Yûsuf suresi, Kur’an tefsirleri