ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

İdris Nebi Uysal

Doç. Dr., Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Karaman

YUNUS EMRE DİVANI, KARAMAN NÜSHASININ SÖZ VARLIĞI ÜZERİNE NOTLAR

Hayatı ve eserleriyle kadim medeniyetimizin kuruluşunda rol oynayan isimlerden biri de Yunus Emre’dir. Onun tarihî belgelere yansıyan yaşam mücadelesi de menkıbeler etrafında anlatılagelen hayat hikâyesi de insanlığa örnek teşkil edecek kesitler barındırır. Ozanın eserleri, bir yandan düşünce iklimini etraflıca ortaya koyarken diğer yandan bir yazı dilinin kuruluş devresinden tekâmülüne uzanan çizgisini tasvir eder.

Büyük şair ve gönül adamı Yunus Emre’nin iki eseri vardır: Risâletü’n-Nushiyye ve Dîvân. Ancak eldeki yazmalarla tanıtım ve dua bölümlerinin görüldüğü tek nüsha olan Karaman nüshasına dikkatle bakıldığında isim olarak Dîvânü Yûnus Emre veya Dîvân-ı Yûnus Emre ibaresiyle karşılaşılır. Bu tavır, kitapta şiirlerden önce gelen risalenin ayrı bir eser olarak görülmediğini, Dîvân adıyla takdim edilen bütünün bir parçası olarak kabul edildiğini gösterir. Bu çalışma sanatçının söz varlığını incelemeyi hedeflediğinden burada eser bütün olarak değerlendirilmiştir.

Bu bildiride otuza yakın nüshası bulunan Dîvân’ın Karaman nüshası, söz varlığı yönüyle ele alınmıştır. Metin; çekirdek ve yabancı sözcükler, deyimler, atasözleri, kalıp sözler, kalıplaşmış ifadeler, terimler, çeviri sözcükler ve denk çiftler bakımından incelenmiştir. Kelimelerin dillere göre dağılımı da listelenmiştir. Tümü 210 varak olan nüshanın kim tarafından ve ne zaman istinsah edildiği belli değildir. Ancak metindeki dil kullanımı 14. asrın sonlarında, en geç 15. asrın ilk yarısında yazılmış olabileceğini göstermektedir. Tarafımızca ulaşılan bu sonuç; Fuat Köprülü, Amil Çelebioğlu ve Mustafa Tatcı gibi araştırmacıların görüşünü teyit etmektedir. Nüshada mesneviden başka 218 şiir vardır. Bazı şiirlerin yarım kalması, birkaç yaprak eksik olduğunu düşündürmektedir. Faruk Kadri Timurtaş, Hayati Develi ve Turan Karataş’ın tespitleri dikkate alındığında başka Yunuslara yahut isimlere ait şiirler (bir şiir hariç) eldeki nüshada görülmemektedir. Bu, yazma için önemli bir özelliktir.

Yakın tarihe kadar Karaman’da bir tekkede muhafaza edilmiş olan nüshanın söz varlığı; Hz. Yunus ve eserine ilişkin bazı sorulara cevap verecek, nüshaya ve ilk dönem Türkçe İslami eserlere dair kimi belirsizlikleri giderebilecek veriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Yunus Emre, Divan, Karaman Nüshası, Söz Varlığı