ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Şerif Ali Bozkaplan

Prof. Dr.

ATABETܒLHAKÂYIK’TA BİLGİNİN YORUMU

Atabetü’l-Hakâyık, 11. asır Türkçesinin önemli eserlerinden biridir. 512 mısralık eserde Tanrı’nın, Dört Sahabenin, Muhammed Dâd Sipehsâlâr’ın mehdinin yanı sıra, dilin muhafazası, Dünyanın dönekliği, cömertliğin mehdi ve hasisliğin zemmi, tevazu ve kibir, harislik, kerem ve hilm, zamanenin bozukluğu hakkında bahisler mevcuttur. Daha sonra kitap sahibinin özrü ve Edip Ahmet hakkındaki bölüm yer almaktadır.

Kitapta bilginin mehdi ve bilgisizliğin zararı hakkında da bir bölüm mevcuttur. Edip Ahmet’e göre bilgi, sözün temeli olmalıdır. Mutluluk bilgi ile bulunur. İnsan, bilgiyle kıymetlenir.

Bilgi ile ilik arasındaki mukayese de ilgi çekicidir. Kemik için ilik, insan için de bilgi elzemdir. Bilgisiz insan, iliksiz kemik gibidir, yanı boş ve faydasızdır. Bilgi, insanı tanıtır. Cahil hayatta iken bile kaybolmuştur. Dolayısıyla bilgili adam ölür ama adı kalır, bilakis cahil adam yaşarken bile adı ölmüştür. Bilgiyi arayan bilgi sahibidir. Bilginin tadını ancak bilgi sahibi bilir. Bilgisiz insana doğru söz, tatsız gelir. Ona göre öğüt de faydasızdır. Nice kirler, yıkanarak temizlenir. Fakat cehalet, yıkamakla giderilecek bir kir değildir. Bilgi sahibi insan, işini gücünü tam zamanında ve eksiksiz yapar. Cahil kimsenin kısmeti pişmanlıktır. Ve daima da öyle olur. Bilgili kimse, gerekenleri söyler, lüzumsuz sözü ise hemen gizler adeta toprağa gömer. Cahil, anlamadan dinlemeden konuşur. Bu densizlikler de onun başını ağrıtır. Nihayet Tanrı, ancak bilgi ile bulunur. Cehaletten hayır gören kimse de yoktur.

Bilgisiz insan, kendi mabudunu da kendi imal eder. Bilgilinin sözleri daima öğüt ve edeptir. Bilgi, herkes tarafından övülür ve takdir edilir.

Bugünden yüzlerce yıl önce, bilginin gerekliğini, aciliyetini, rehberliğini; insanoğluna verdiği rüçhaniyeti bildirmiş olan Atabetü’l-Hakâyık’taki bilginin evreni ele alınıp incelenecektir.