ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yaşar Şimşek

Giresun Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, ysimsek55@gmail.com

TÜRKÇE İLK KUR’AN TERCÜMELERİNDEN MEŞHED NÜSHASININ TÜRK DİLİ TARİHİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ

İslamî Türk Edebiyatı’nın ilk eseri Kutadgu Bilig kabul edilmektedir. Kutadgu Bilig gibi yüksek sanat ürünü olmamakla birlikte, edebî bir bütünlük içinde daha çok öğretici amaçla yazılan ve genel halka hitap eden Atebetü’l-Hakayık, Divan-ı Hikmet, Nehcü’l-Feradis, Kısasü’l-Enbiya, Mi’racname, Mukaddimetü’l-Edeb gibi eserler Türk dili tarihi ve kültürü için oldukça önemlidir. Türklerin İslamiyet algısı, bu eserler yolu ile anlaşılabilmektedir. Bahsi geçen eserlerin temel kaynağı Kur’an-ı Kerim’dir.

Kur’an-ı Kerim’i doğrudan kaynak alan ve Türk dili tarihinde bu eserler kadar önemli bir yere sahip olan Kur’an tercümelerinin ilk örnekleri Karahanlı Türkçesi ile yapılmıştır. Literatürde Rylands ve TİEM 73 Nüshası adlarıyla bilinen bu eserlerin dışında günümüze ulaşan başka tercümeler de bulunmaktadır. Hekimoğlu ve Özbekistan Nüshaları, Anonim Kur’an Tefsiri, Harezm Türkçesinin önemli eserleri arasındadır. 2015 yılında tanıtımını yaptığımız Meşhed Nüshası Kur’an Tercümesi geç dönem Karahanlı Türkçesi özellikleri ihtiva etmektedir. Bu bildiride, İran’ın Meşhed kentinde Âstan-i Kuds-i Razavî Kütüphanesinde muhafaza edilen 3 tercümeden biri olan 293 numaralı Kur’an tercümesinin Türk dili tarihindeki yeri ve önemi üzerinde durulacaktır.

Seyyidi’l-Hattât unvanlı Şeyh Yusuf el-Ebâriyy oğlu Muhammed tarafından Hicrî 10 Şaban 737 / Miladi 14 Mart 1337 Cuma günü tamamlanan nüsha, Sâd suresinden başlayıp Kur’an-ı Kerim’in sonuna kadar olan tercümesidir. Bu tercümede, daha önceki nüshalarda görülmeyen iki husus dikkat çekmektedir. Bunlardan ilki, nüshanın hem kelime kelime satır arası tercümeyi ihtiva etmesi hem de sure ve ayetlerle ilgili tefsirî hikayelere yer vermesidir. Satırarası tercümelerde Arapça sözcüklerin birden fazla karşılığının bulunması nüshanın ilgi çekici özelliklerden biridir. Verilen karşılıklar, yer yer lehçe farklarını da göstermektedir. Karşılıklardan biri Doğu Türkçesini diğeri Oğuz Türkçesini işaret etmektedir. Ayrıca nüshada çok sayıda hapax örneği de karşımıza çıkmaktadır. Karahanlı Türkçesi Kur’an tercümelerinden TİEM 73 Nüshasından sadece 3 yıl sonra istinsah edilen bu nüsha, Türk dili tarihi için son derece ehemmiyetlidir.

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 09.45-10.00