ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Tınçtıkbek Çorotegin

Kırgız tarihçisi ve gazetecisi, Tarih Alanında Doktor, Kırgız Milli Üniversitesi Profesörü

Mahmud Kaşgarlı Barskanlı Çızan Dünya Çerçeve Haritası (1072-1077) Ve Onun Müslüman Haritalama İlmindeki Yeri

Karahanlar Hanlığı dönemide yaşayan, en geniş bir bilgiye sahip entsiklopedist, tanınmış bilim adamı Mahmud ibn Hüseyin Kaşgarlı Barskanlı XI. yüzyılda Türkoloji ilmini sadece bu Müslüman Türk devletinde değil, barça Müslüman dünyasında yüksekliklere getirmiştir.

Bu ünlü ilm kişisi 1072—1077 yıllarında Arapça yazdığı “Diwanu Lughati t-Turk” / Türk Dillerinin Söz Divanı eseri Tanrı Dağları, Orta ve İç Asya, Sibirya, Edil-Ural bölgesi, Doğu Avrupa ve Ortadoğuyu yerleşmiş çeşitli Türk halkları etnografyası, dil ve tarihi için ebedi canlı bir kaynaktır.

Mahmud Kaşgarlı Barskanlı kendi Divanında ekleyen yuvarlak dünya haritasında 1915—1917 yıllarınan sonra çok inceleniyordur. Bu renkli harita Savelik, sonra Dımaşkılık insan tarafından yazı kopyasına eklenmiştir (Dıvan; 11a, 12b).

Müslüman haritalama ilmindeki Mahmud Kashgarlı Barskanlı çızan dünya haritasının yerin bulmak için X. Yüzyıldaki ve sonraki İslam'ın Atlası olarak tanılan Ön Asya ve Orta Doğu Arap haritalarını karşılama öğrenmek gerekiyordur. (Bak: Susa Ahmad, Bagdat, 1959; ‘Abbas Sahab; Tehran, 1986; amma öu ikki müellif Mahmud Kashgarlı Barskanlı çızan dünya haritası üzerinde kitablarında hiç yazmamışlardır).

Daha bir ilginç kaynak: Ebû Abdallah Muhammed ibn El İdrisi (1100—1161 veya 1165.) çızan Arap haritası. Onu Rocer Haritası diyorlar. Bu haritada daha Türk halkları üzerinde çok melumat mevcüt.

Bazı tarafsız araştırmacılar yazdıklarına göre, birçok Doğu yer adları (toponym) sadece Mahmud Kaşgarlı Barskanlı çızan dünya çerçeve haritasında yer almışlardır.

Meselan, bu tür benzersiz toponym — Japonya (Jabarka). Bu Japonya ülke adı bazı Orta Çağ Çin kaynaklarında Jiben (Go) yani Güneşin Kökeni gibi hatırlanmıştır.

Kendisi Isık-Gölde doğmuş olan Mahmud Kaşgarlı Barskanlı çızan dünya haritasında tüm dünyanın merkezi olarak Isık-Göl ve umumi Tanrı Dağları dağ sistemi gösterilmiştir. Demek ki, bu ünlü Karahanlı kartografı ve etnografı kendi harıtası ile tüm Tanrı Dağ Türklerinin milli düşüncesini ve dünya üzerinde görüşünü kartografik yollar ile yansıtan diye özetleyebiliriz.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU). 17.00-17.15