ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Turan Karataş

Prof. Dr., Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, turankaratas@hotmail.com

BÜYÜK YÛNUS’UN ŞİİRLERİNİ NASIL AYIRT EDECEĞİZ?

Türk-İslam edebiyatının şiirdeki ilk büyülü ustası, pörsümez sesi Yûnus’un yedi yüzyıl öncesinden bize ulaşıp gelen şiirleri aynı tazelikle yaşıyor. O, hâlâ Türkçenin en büyük şairleri arasında sayılıp anılmaktadır. Ne var ki, Anadolu’nun bu parıltılı söz kandili büyük Yûnus hakkında gereği kadar okuma, inceleme, araştırma yapmış değiliz. Bu sebeple onu yeterince tanımıyoruz. Dört sene evvel bir sohbet sırasında, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Kültür Bakanı rahmetli Talat Sait Halman’a “Türk edebiyatının en mühim, en öncelikli melesi nedir?” diye sorduğumda, “Yûnus” demişti, “hâlâ doğru dürüst bir divanı yok elimizde, fakat menkıbeler içinde kaybolmuş bir hayatı var.” Bunu söyleyen kişi, yeni alfabemizle yayımlanan yedi sekiz Yûnus Emre Divanı’nı görmüş, okumuş ve bu bilge şairin şiirlerinin bir kısmını İngilizceye çevirmiş seçkin bir profesördü. Son on yıldır Yûnus’un şiirlerini farklı neşirlerden en az beş altı defa okuyan birisi olarak aslında istediğim cevabı duymuştum. Bir taraftan da bu belirleme üzüntü vericiydi. Çünkü Yûnus/lar ve şiirleri meselesi büyük bir muamma olarak önümüzde durmaktadır. “Yûnus” veya “Yûnus Emre” mahlasını kullanarak şiir söylemiş kaç şairimiz var, sayısı bin kadar olduğu belirtilen manzumelerden kaçı hangisine aittir, yoksa “Yûnus” kolektif bir imza mıdır? Söz konusu imzaya ait olan şiirler için dönemsel sözlük ve üslûp çalışmaları yapılmış değil. Hâlâ temel ayrımların bile farkında değiliz. Rastgele bir örnek vereyim, Diyanet İşleri Başkanlığı gibi köklü ve toplum nazarında itibarlı ve etkin bir kurumun her yıl milyonlarca adet bastığı takvimin yaprağında, bugün Âşık Yûnus’un şiiri Yunus Emre’nin ismiyle yer alıyor. Hâl böyle olunca, Yûnus hakkında şimdiye kadar yapılan çalışmaların yeterince ciddi ve bilimsel olmadığını ya da yaygın etkisinin çok az olduğunu düşünüyoruz.

Bu bildiride; edebî kıymeti yüksek, ölümsüz şiirlerin sahibi olan şaire “Büyük Yûnus” demenin ilmî ve edebi yönden daha yerinde bir adlandırma olacağı, Büyük Yûnus’un şiirlerini belirlerken hangi ölçütlerin kullanılması gerektiği ve yaygın olarak bilinenin aksine Yûnus’un “ümmî” bir şair olmadığı, “Yûnus Emre” mahlasının belki de Büyük Yûnus’a ait olmadığı hususları tartışılmakta ve şahitlerle izah edilmeye çalışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Yûnus, Büyük Yûnus, Yûnus/lar ve şiirleri, Yûnus Emre.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (YUNUS EMRE SALONU). 11.45-12.00