ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Akartürk Karahan

Doç. Dr., Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Ankara/TÜRKİYE. akartrk@yahoo.com

ORTA ASYA KUR’AN TEFSİRİNİN METİN YAYINI VE SÖZVARLIĞI ÜZERİNE

Kur’an’ın Türkçe çevirileri ve tefsirleri, Türkçenin tarihsel söz varlığı, anlambilimi ve sözlükçülük araştırmaları açısından en güvenilir kaynaklardan görülür. Çevirenlerin dini konulardaki hassasiyeti nedeniyle ve yanlış çeviri yapma kaygısıyla sözcük, tamlama, deyim ve bir takım ibarelerin Türkçedeki en doğru karşılıklarının verildiği kanaatindeyiz. Din dışı eserlerin çevirisinde çevirmenler daha serbest çeviri hatta zaman zaman yeniden uyarlama, eksiltme, kısaltma, ekleme vb. farklılıklar yapabilirken; söz konusu dini bir eser olduğunda aslından sapmamışlardır. Kur’an’ın bugüne kadar değişmeden gelen bir metin olması, çevirilerdeki sözcüklerin asıl anlamlarının Arapçalarıyla karşılaştırmaya imkan vermiştir. Bu da tarihsel söz varlığının zengin bir biçimde ortaya konması için büyük fayda sağlamaktadır. Kur’an-ı Kerim’in Doğu Türkçesine, satır altı tercüme veya tefsirli tercümeler şeklinde, XII.-XVI. yüzyıllar arasında çok sayıda çevirisi bulunmaktadır. Karahanlı Türkçesinin geç dönemlerine ait olduğu düşünülen Orta Asya Kur’an Tefsiri, Anonim Tefsir gibi adlarla anılan Leningrad Asya Müzesi Kitaplığındaki tercüme bu bildirinin konusudur. Bu tercüme, ayet ve surelerin bazı hadis, kıssa ve hikayelerle açıklanması nedeniyle, ilim çevrelerinde “tefsir” diye adlandırılmıştır. Bu Kur’an tercümesi Zeki Velidi Togan tarafından Özbekistan’ın Karşi şehrinde bulunarak Rusya’daki Asya Müzesine teslim edilmiştir. El yazması bugün Saint-Petersburg şehrindeki kısa adı ??? ??? olan ????????? ????????? ????????? (Institute of Oriental Manuscripts) kütüphanesinde muhafaza edilmektedir. Geç dönem Karahanlı Türkçesi dil özelliklerinin görüldüğü bu önemli Kur’an tercümesi nüshasının bütünüyle metin yayını olarak yayımlanması Halil İbrahim Usta tarafından yapılmıştır: Halil İbrahim Usta (2011), Orta Asya Kur’an Tefsiri (Metin- Tıpkıbasım), Ankara. Bu bildiride bahsedilen metin yayınından yola çıkılarak, Orta Asya Kur’an Tefsiri metni ve söz varlığındaki dikkat çeken ögeler, Karahanlı Türkçesine ait diğer eserlerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler:

Karahanlı Türkçesi, Türkçe Kur’an çevirileri, Orta Asya Kur’an Tefsiri, söz varlığı.

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 09.30-09.45