ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Piralı Aliyev

Prof. Dr., Azerbaycan Cumhuriyeti Eğitim Enstitüsü, Eğitim Yönetimi Bölümü Başkanı

ATABETÜ`L-HAKAYIK`TE Türk - İslam Ahlakının Yansıması ve Gençlerin Bu Hususta Eğitilmesi

Karahanlı Türkçesi devrinin temel eserlerinden olan ATABETÜ`L HAKAYIK (İkinci baskı: 1992 yıl, Ankara) Türk halklarının edebiyatını, maneviyatını, değerlerini biçimlendiren “ahlak kitabı”dır. Eserde İslami Türk değerleri bazen zarif ve ince taraflarıyla, bazen daha sert ve keskin çizgilerle verilmektedir. Türk halklarının yaratılışında olan inanç İslam dininde uygun şekilde yansıtıldığı için Türk- İslam kültürü olarak dünya tarihine girmiştir. Ulusal kimliğimizin özünü oluşturan Türkçülük, İslamcılık ve Müasirlik temelinde olan bu eser analiz edildi. Şiirlerin içeriğinden gelen ahlaki değerler şöyle sınıflandırıldı: Türk merttir, bilgedir, onurludur, kurucudur, hak bilendir ve moderndir. A-1,2,3. Bölümlerde Tanrı`nın, Peygamber`in ve 4 sahabenin medhinde verilenleri “Hak bilen” olarak nitelendirebiliriz. Gençlere telkin olunmalı ahlaki değerler şunlardır; her Türk kendi yaşamının anlamını ve mahiyetini manevi ve maddi kültürün birleşmesi olarak idrak etmelidir, Allah`ı sevmeli ve ona ortak koşmamalı; kainatın yaratılışındakı düzeni, belirli kuralları anlamalı ve mevcut tüm varlıkların yüksek ilim ve güzellikle Allah tarafından yaratıldığını, insanın bu yaratılmışlardan en onurlusu olarak büyük sevgiyle var edildiğine inanmalı; Peygamberleri ve semavi kitapları kabul etmeli; Allah`ın buyurduklarını yapmalı; Allahın yasakladığı şeylerden uzak durmalı; Allah`ın verdiği nimetleri değerlendirmeli ve korumalı; Vatanın tarihini, kültürünü, dilini, geleneklerini, değerlendirmelidir; dili, dini, kültürü aynı olanların hakkını bilmelidir; hoşgörü ve çok kültürlü değerler sergilemeli ve pozitif olmalıdır.

6.-14. bölümlerde verilen şiirlerde Türk-İsalam ahlakının değerleri şöyle verilmiştir: Türk merttir: dürüsttür, fedakardır, mücadelecidir, cesurdur, ilkecidir, güvenilirdir; Türk bilgedir: asildir, ailesini anlayandır, ileri görüşlüdür; Türk onurludur: kültürlüdür, vicdanlıdır, adildir, eline ve diline sahip olandır, iyimserdir, merhametlidir, ilgi gösterendir, comerttir, kibardır, hoş görülüdür, saygılıdır, barışçıldır, mütevazıdır, soyludur. Türk kurucudur: amaçlıdır, bağımsızdır, tedbirlidir, sorumludur, girişkendir, işbirliği yapmayı bilendir, çalışkandır ve disiplinlidir. Türk moderndir: kendini geliştirendir, öncüldür, sosyal ekonomik kültüre sahiptir, değer verendir, yararlanandır ve esnektir.

Anahtar Kelimeler:

hak bilen, mert, bilge, onurlu, kurucu, modern

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (EDİP AHMET YÜKNEKİ SALONU). 14.15-14.30