ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Oles Kulchynskyy

Dr., Ukrayna, Kıyiv, bağımsız araştırmacı, E-mail: kulchynskyy@gmail.com

“Dîvânu Lugati’t-Türk”te Kaydedilen Ağaç ve Bitki ile İlgili Terimlerinin Anlatımı

“Dîvânu Lugati’t-Türk” adlı ünlü eserin yazıldığı zaman İslam medeniyetinin temellerinin atıldığı Türk topraklarında halen eski Şamanist gelenekleri yaşamaya devam ediyorlardı. Mahmut Kaşgarlı’nın eserinde kaydedilen ağaç ve bitki ile ilgili terimleri muhtemelen bu kaybedilmiş Şamanist dünyasını büyük bir ölçüde yansıtmaktadırlar. İslam’ın Türk arazilerinde yayımlamasına rağmen Türklerin özellikle totem kültürüyle alakalı olan ağaçları algılaması, ağaç ve kısımlarını teferruatlı bir biçimde adlandırması çevrelerindeki doğanın insanın fiziksel ve manevi âlemine, içine ve ruhuna etkileyerek âdemoğlunun ayrılmaz bir parçası olduğu kadim inançlarına bağlıdır. “Dîvânu Lugati’t-Türk”te elmanın farklı isimleri ise okurunu eski Türk mitolojisine ve sembollerine döndürmektedir.

Aynı zamanda da bitki isimleri kadim Türk Dünyasının eskiden beri tipte önemli keşfetmelerine ulaşmış olmasını ifade etmektedirler. “Zehir” ve “ilaç” anlamlarında o dönemden beri Türkçede kullanılan “ot” sözü muhtemelen bu tahmini en bariz bir şekilde kanıtlamaktadır. “Ot” kelimesinden türeyen “hekim” manasındaki “otacı” ve “tedavi etmek” anlamındaki “otamak” kelimeleri veya “ota otmak” (ilaç yapmak) tabiri ise Türk Dünyasındaki hekimliğin Şamanların görev alanından sıyrıldığına, XI yüzyılda da Şamanist kültürüne kuvvetli bir biçimde bağlı olduğuna işaret etmektedir. Analize ettiğimiz “Dîvânu Lugati’t-Türk”te kaydedilen bitki isimleri bozkır ve dağ doğasında kuvvetli şifa özelliklerine sahip olduğundan, hekimler – kadim çağlarda ise şamanlar – tarafından değerlendirilebildiğinden eski Türk kavimleri arasında yayınlanmış olup diğer bitki adlarına kıyasla daha aktifçe kullanılmalıydı.

Bu cihetle “Dîvânu Lugati’t-Türk”, Eski Türkçedeki bitki ve ağaç adlandırılmasının bilim adamlarının ilk çağa ait inançların tam bir tanımlamasını yapmalarına önemli bir katkıda bulunabileceğine ikna etmektedir.

Anahtar Kelimeler:

Dîvânu Lugati’t-Türk, Mahmut Kaşgarlı, bitki isimleri, ağaç isimler, Eski Türkçe, Şamanizm