ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Nurdin Useev

Dr., Kırgızistan-Türkiye Manas Üniveristesi Türkoloji Bölümü, nuruseev@gmail.com

Kırgızistan’da İlk Dönem Türkçe İslamî Eserlerin İncelenmesi

1991 yılında bağımsızlığını kazanan Kırgızistan Cumhuriyeti toprakları Türk Dünyası, Türkoloji için önemli bir topraklardandır. Çünkü bu topraklarda İlk dönem Türkçe İslamî eserlerin en önemlilerinden sayılan Kutadgu Bilig ile Divanu Lugat’it-Türk’ün yazarları Yusuf Balasagın ile Mahmud Barskani (Kaşgari) doğmuş, büyümüştür. Dolayısıyla İlk dönem Türkçe İslamî eserler, onun içinde Kutadgu Bilig, Divanu Lugat’it-Türk, Atabetü’l Hakayık gibi eserler Kırgızistan Türkolojisi için ayrı bir yer tutmaktadır.

İlk dönem Türkçe İslamî eserlerin Kırgızistan’da araştırılmasını tarih, konu ve şekil bakımından tasnif ederek ele almak yerindedir.

İlk dönem Türkçe İslamî eserlerin Kırgızistan’da araştırılmasını tarih bakımından 1. Sovyet öncesi ve Sovyet Dönemi, 2. Bağımsızlık dönemi diye ikiye ayırmak gerekmektedir. Çünkü bu dönemlerde İlk dönem Türkçe İslamî eserlerin devlet ideolojisi ile kültür çevresindeki yeri farklıdır. Dolayısıyla söz konusu eserlerin araştırılmasında ve okutulmasında farklılıklar bulunmaktadır. Örneğin, Sovyet Döneminde bu eserler Sovyet Döneminde daha az ilgi görmüşse, bağımsızlıktan sonra üzerinde çok çalışmalar yapılmaya eğitim kurumlarında okutulmaya başlamıştır. Bunun nedeni de bağımsızlığını kazanan Kırgızların tarihini, edebî miraslarını, kültürünü yeniden gözden geçirerek bu eserlerin değerini kavramasıdır. Hatta Kırgızistan topraklarında doğup büyümüş oldukları için Yusuf Balasagın ile Mahmud Barskani’nin isimleri üniversitelere verilmiş, Yusuf Balasagın’ın 1000 Yıl dönümü 2015-2016 yıllarında Kırgızistan’da devlet düzeyindeki törenlerle, konferanslarla kutlanmıştır. Dolayısıyla İlk dönem Türkçe İslamî eserlerin üzerinde yapılmış çalışmaların sayısı çok artmıştır. Örneğin, 1991’e kadar Divanu Lugat’it-Türk Kırgız Türkçesine aktarılmamışsa, 1991’den sonra üç ayrı tercümesi yapılmıştır.

İlk dönem Türkçe İslamî eserlerinin ele alınış şekline göre 1. Başka eserlerle birlikte ele alınması, 2. Müstakil ele alınması şeklinde ikiye ayırmak mümkündür. Çünkü İlk dönem Türkçe İslamî eserlerinin bazıları sadece başka eserlerle birlikte ele alınırken, bazıları üzerinde ayrı ayrı birçok eser yapılmıştır. Örneğin, C. Şeriev’in 1996 yılında yayımlanan ve alaınında ilk sayılan ‘Bayırkı Ortok Türk Adabiyatı (Kadim Ortak Türk Edebiyatı)’ adlı eserinde Türk halklarının ortak sayılan edebî eserleri, onun içinde İlk dönem Türkçe İslamî eserler verilmiştir. Bu eserde Atabetü’l Hakayık hakkında kısa bilgi verildikten sonra, K. Sartbaeva tarafında Kırgızcalaştırılan kısa bir metni yer almıştır.

İlk dönem Türkçe İslamî eserlerinin araştırılmasını konu bakımından aşağıdaki gibi ayırabiliriz: 1. Tezler (doktora). 2. Monografiler. 3. Bildiri kitapları. 4. Makaleler. 5. Bildiriler.

Bildirimizde İlk dönem Türkçe İslamî eserlerin Kırgızistan’da araştırılmasını bu şekilde tanıtmaya çalışacağız.

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (EDİP AHMET YÜKNEKİ SALONU). 10.15-10.30