ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyasonraki

Abdullah Elcan

Dr. Öğr. Üyesi, Ardahan Üniversitesi, İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, abdullahelcan@gmail.com

Dîvânu Lügâti’t-Türk’ün Söz Varlığının Altay Türkçesindeki Görünümü Üzerine

Büyük Türk dilcisi Kaşgarlı Mahmud tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan Dîvânu Lügâti’t-Türk, Türk dilinin bilinen ilk sözlüğüdür. Eserde madde başı olarak sekiz bin civarında Türkçe kelime yer almakta ve bu kelimelerin Arapça karşılıkları verilmektedir. Dîvânu Lügâti’t-Türk, Türkçeden Arapçaya bir sözlük olmasının yanında bazı kelimelerle ilgili yapılan gramer açıklamalarıyla 11. yüzyıl ölçünlü Türkçesinin küçük bir grameri; yazıldığı dönemdeki Türk boylarının ağızları hakkında bilgiler vermesiyle de diyalektolojik bir çalışmadır. Zengin söz varlığı, gramatik açıklamalar ve diyalektolojik verilerle Dîvânu Lügâti’t-Türk sadece Karahanlı dönemi için değil tarihî ve çağdaş bütün Türk lehçeleri için önemli bir kaynaktır. Türk lehçelerinin tasnifinde Kuzeydoğu / Güney Sibirya Türk lehçeleri arasında gösterilen Altay Türkçesi, Güneybatı Sibirya’da Rusya Federasyonu’na bağlı Altay Cumhuriyeti ve Altay Kray bölgelerinde yaşayan, dilleri ve kültürleri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan Altay Türklerinin edebi dilidir. Bu çalışmada, Dîvânu Lügâti’t-Türk’te madde başı olarak yer alan ve bugün Altay Türkçesinde yaşamaya devam eden kelimeler ele alınmaktadır. Dîvânu Lügâti’t-Türk ile Altay Türkçesi arasında ortak olarak tespit edilen söz varlığı, art zamanlı bir bakış açısıyla, ses ve anlam değişmeleri bakımından incelenerek tasnif edilecektir. Çalışma, istatiksel verilerle de desteklenecektir.

Anahtar Kelimeler:

Dîvânu Lügâti’t-Türk, Altay Türkçesi, söz varlığı, ses ve anlam değişmeleri

Tarih/Yer:

29.6.2018.  (NECİP ASIM SALONU). 16.45-17.00